Duizenden Afrikanen belanden bedrogen in de oorlog
Een groeiend aantal jonge mannen uit Afrika wordt via valse beloftes van werk in Rusland naar het front in Oekraïne gestuurd. Sommigen gaan als huurling, maar velen worden misleid en ontdekken pas bij aankomst dat ze moeten vechten. Uit een onderzoek van The New York Times blijkt dat alleen al vanuit Kenia ongeveer duizend mannen zijn vertrokken, van wie er slechts dertig levend terugkeerden. De wervingspraktijken vinden plaats via schimmige reisbureaus en uitzendbureaus die actief zijn op sociale media als WhatsApp en Telegram.
James Kamau Ndungu, een 32-jarige werkloze man uit Kenia, vertelde vrienden dat hij naar Rusland ging voor een baan als dagloner. In juni vorig jaar stuurde hij een foto vanaf Istanbul Airport. Enkele weken later volgde een foto in gevechtstenue met een wapen. In augustus schreef hij dat hij in een loopgraaf in Oekraïne zat en om gebeden vroeg. Daarna was er geen contact meer. Zijn weduwe Jane Wanjiku en dochter Emily woonden in maart zijn herdenkingsdienst bij. Zijn lichaam werd nooit teruggegeven.
Contracten in het Russisch, geen weg terug
De slachtoffers worden vaak aangeworven door bedrijven die zich voordoen als reisbureaus. De contracten zijn in het Russisch, waardoor de Afrikaanse mannen niet kunnen lezen wat ze tekenen. Bij aankomst worden ze gedwongen dienst te nemen in het Russische leger. Weigeren betekent de reiskosten terugbetalen – een onmogelijke opgave voor mannen die al zonder geld zitten.
Vincent Odhiambo Awiti uit Nairobi werd in juli 2024 via een straatagent geronseld voor een baan in een Russische winkel. Na aankomst in Sint-Petersburg kreeg hij een militair contract. Hij weigerde, maar kreeg te horen dat hij de vliegkosten moest terugbetalen. Hij tekende en werd na vier dagen training naar het front bij Vovchansk in de provincie Charkiv gestuurd. Zijn commandant verloor het hoofd voordat ze de eerste rivier bereikten. ‘Ze noemen het de dodenzone,’ vertelde Awiti. Onbegraven lijken dreven als ‘waterlelies’ in de rivier. Na twintig dagen dwangarbeid aan het front wist hij te ontsnappen met een Russische deserteur.
Keniaanse inlichtingendienst telt duizend vertrokken mannen
De Keniaanse National Intelligence Service stelde vast dat ongeveer duizend Kenianen naar Rusland zijn gereisd en in Oekraïne belandden. Slechts dertig keerden levend terug. De regering heeft de controles op jonge mannen die het land verlaten aangescherpt. Ook in Tanzania, Zambia, Zuid-Afrika, Nigeria, Ghana, Togo, Botswana en Mali zijn gevallen gemeld. President Cyril Ramaphosa van Zuid-Afrika belde in februari met Vladimir Poetin over de werving van Zuid-Afrikanen. Een week later keerden zeventien Zuid-Afrikanen terug van het front.
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov erkende in maart dat buitenlanders deelnemen aan de ‘speciale militaire operatie’, maar ontkende dat de regering dwang gebruikt. ‘Vrijwilligers komen in volledige overeenstemming met de Russische wetgeving,’ zei hij. Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov liet weten ‘niet op de hoogte te zijn van dergelijke gevallen’.
De mensensmokkelmarkt achter de werving
Advertenties voor Russische militaire dienst overspoelen Afrikaanse sociale media. Ze beloven maandsalarissen tot 3.000 dollar, een eenmalige uitkering van 18.000 dollar en zelfs Russisch staatsburgerschap na zes maanden dienst. Tussenpersonen verdienen per geworven rekruut tussen de 150 en 1.000 dollar.
Een Nigeriaanse reisbureaueigenaar, Fortune Chimene Amaewhule, plaatste in oktober een advertentie op Facebook: ‘Plaatsen beschikbaar voor chauffeurs, koks, logistiek medewerkers en andere functies om bij het Russische leger te komen en automatisch burgerschap te krijgen met veel voordelen.’ Hij ontkent dat hij mannen naar militaire training stuurt, maar zijn berichten suggereren anders.
Uit Kameroen meldde de regering in april dat zestien burgers in Oekraïne waren omgekomen. Ghana sprak in februari over ongeveer 55 doden. Botswana’s minister van Buitenlandse Zaken zei in maart dat zestien landgenoten doelwit waren van ronselaars die banen in de beveiliging beloofden. Kgosi Pelekekae, een 25-jarige Botswaan, werd naar een trainingskamp gebracht en geslagen toen hij weigerde te tekenen. Een hartafwijking weerhield hem van uitzending naar het front; hij wist te ontsnappen en keerde met hulp van een diplomaat terug.
‘Beter hier, hier heb je vrijheid’
Vincent Awiti is nu werkloos, gewond en getraumatiseerd. ‘Ik vocht voor Rusland. Ik droeg een Russisch uniform. Maar de strijd was niet de mijne,’ zegt hij. Zijn hand en heup raakten gewond bij een drone-aanval. In een militair ziekenhuis in Moskou werd hem verteld dat hij na herstel terug naar het front zou gaan. Hij wist de Keniaanse ambassade te bereiken en werd gerepatrieerd.
De Oekraïense ambassadeur in Zuid-Afrika, Olexander Scherba, beschuldigt Rusland van uitbuiting. ‘Ik ben verbaasd over hoe doortrapt en onmenselijk imperialisten kunnen zijn tegenover Afrikanen die gewoon geld nodig hebben.’
Deze praktijken tonen een grimmige realiteit: terwijl Rusland maandelijks tienduizenden soldaten verliest, vult het de rangen aan met mannen die dachten een beter leven te vinden, maar in de ‘dodenzone’ belandden.
