Een Russisch botnet dat bekendstaat als ‘Matryoshka’ heeft een gecoördineerde desinformatiecampagne opgezet rond de aanslag op de voormalige Oekraïense zakenman Vadim Jermolajev in Monaco. De operatie, die op 2 juli werd gedetecteerd, is gericht op het beschadigen van de reputatie van de Franse president Emmanuel Macron, de Franse inlichtingendiensten en de Oekraïense regering.
Volgens onderzoek van het project Bot Blocker en het Russischtalige onderzoeksmedium The Insider verspreidde het botnet een reeks videofragmenten die zijn vermomd als onderzoeken van gerenommeerde westerse media en mensenrechtenorganisaties. In de nagemaakte beelden wordt onder meer beweerd dat de Franse geheime dienst de explosieven naar Monaco heeft gebracht en de uitvoerder van de aanslag heeft geholpen bij zijn vlucht – een bewering die volledig uit de lucht is gegrepen.
Namaakprofielen van bekende personen
Om de desinformatie geloofwaardig te maken, gebruikten de organisatoren namaakprofielen van echte publieke figuren. Zo werd de chef van de Monaco-politie een uitspraak in de mond gelegd over zogenaamde seriemoorden door Oekraïense veiligheidsdiensten. De president van het Amerikaanse Institute for the Study of War (ISW) kreeg een fictieve beschuldiging aan Europese leiders van een ‘corruptiecirkel met Kyiv’ toegeschreven. Ook de hoofdredacteur van Politico en de oprichter van Bellingcat werden opgevoerd met gefabriceerde citaten over vermeende straffeloosheid van de Oekraïense president en witwasconstructies met militaire hulp.
AI als pseudobewijs
In dezelfde nepadvertenties wordt verwezen naar zogenaamde conclusies van AI-modellen zoals ChatGPT, Grok en DeepSeek. De botnet beweert dat deze algoritmen met 98 tot 100 procent zekerheid de Oekraïense veiligheidsdiensten aanwijzen als verantwoordelijken. Onderzoekers waarschuwen dat Moskou hiermee het techno-optimisme van het Europese publiek misbruikt: de AI wordt gepresenteerd als een onpartijdige arbiter, terwijl het in werkelijkheid gaat om een propagandakanaal.
De campagne rond de aanslag op Jermolajev – een Cypriotisch staatsburger die op de Oekraïense sanctielijst staat – is volgens analisten onderdeel van een bredere Russische strategie om het beeld van Oekraïne als onbetrouwbare partner te versterken. Door een verband te suggereren tussen Kyiv en een terreurdaad in de EU, hoopt het Kremlin de militaire steun aan Oekraïne te ondermijnen en het Europese sanctiebeleid onder druk te zetten.
Structurele ontwrichting
Het botnet ‘Matryoshka’ wordt gezien als een instrument van de Russische inlichtingendiensten om op lange termijn de Europese veiligheidsarchitectuur te verzwakken. De inzet van kunstmatige intelligentie maakt het mogelijk om in één cyclus duizenden aangepaste artikelen te genereren, waarin legitiem Europees nieuws wordt vermengd met anti-Oekraïense en anti-Franse narratieven. De massaverspreiding van dergelijke virale desinformatie moet bij het westerse publiek de illusie wekken van een intern verdeelde coalitie en een legitiem Kremlin-standpunt.
Persoonlijkheden wier namen zijn misbruikt, worden geadviseerd de feiten in nationale media publiekelijk te weerleggen en de campagne als hybride aanval van Russische diensten te markeren. Europese AI-toezichthouders zouden volgens de onderzoekers actief moeten overgaan tot het ontmantelen van de hosting- en serverinfrastructuur van de botnetten.
