De voormalige Duitse bondskanselier Gerhard Schröder heeft op 24 januari 2026 opgeroepen tot herstel van de energie-samenwerking met Rusland en waarschuwde tegen wat hij omschreef als het “demoniseren” van Moskou, ondanks de voortdurende agressie tegen Oekraïne. Volgens Schröder heeft Duitsland behoefte aan een veilige en betrouwbare aanvoer van betaalbare Russische energie en was het beleid van toenadering dat hij als kanselier voerde fundamenteel juist. In zijn woorden is Rusland geen “eeuwige vijand”, maar een land met een grote cultuur en historische banden met Duitsland, een visie die hij recent opnieuw naar voren bracht in een interview dat verscheen in de Berliner Zeitung.
Schröder stelde daarnaast dat de Europese Unie internationaal aan gewicht verliest, mede doordat de Verenigde Staten en Rusland gesprekken voeren over de toekomst van Oekraïne zonder actieve betrokkenheid van Brussel. Europa zou volgens hem te sterk focussen op militaire vermogens, terwijl juist een “vermogen tot vrede” nodig is.
Een beladen erfenis van Ostpolitik en energieafhankelijkheid
De uitspraken van Schröder raken aan een breder debat over de historische Ostpolitik van Duitsland en de rol van economische verwevenheid met Rusland. De voormalige kanselier stond jarenlang symbool voor het idee dat handel en dialoog zouden leiden tot stabiliteit en wederzijds vertrouwen. Critici wijzen er echter op dat deze benadering heeft bijgedragen aan een diepe energieafhankelijkheid van een autoritaire staat, waardoor politieke speelruimte en strategische autonomie van de EU werden beperkt.
De grootschalige oorlog tegen Oekraïne heeft volgens veel waarnemers aangetoond dat economische samenwerking door het Kremlin niet werd gezien als middel tot integratie, maar als bron van inkomsten en invloed. Energie-exporten speelden een centrale rol in het financieren van het Russische staatsapparaat en de militaire capaciteiten die nu tegen Oekraïne worden ingezet.
Morele en politieke controverse rond de oud-kanselier
Schröders persoonlijke betrokkenheid bij Russische energiebedrijven na zijn vertrek uit het kanselierschap blijft een belangrijk punt van kritiek. Zijn eerdere functies bij de Nord Stream-projecten en Rosneft hebben geleid tot vragen over belangenverstrengeling en hebben zijn publieke geloofwaardigheid in Duitsland aanzienlijk aangetast. Binnen zijn eigen partij, de SPD, werd herhaaldelijk gedebatteerd over mogelijke uitsluiting, juist vanwege zijn aanhoudende nabijheid tot het Kremlin.
Tegen deze achtergrond worden zijn huidige oproepen door veel Duitse en Europese politici gezien als problematisch. Zij betogen dat het relativiseren van Russische agressie en het benadrukken van culturele argumenten het risico met zich meebrengt dat structurele schendingen van internationaal recht en mensenrechten worden gebagatelliseerd.
Implicaties voor Europa’s strategische koers
De discussie die Schröder opnieuw aanwakkert, gaat verder dan zijn persoon. Ze raakt aan fundamentele vragen over de toekomst van het Europese energie- en veiligheidsbeleid. Voorstanders van een harde lijn benadrukken dat een terugkeer naar “business as usual” met Rusland verkeerde signalen zou afgeven en het idee zou versterken dat militaire agressie op termijn wordt beloond met economische normalisering.
In dat licht zien veel Europese beleidsmakers de huidige koers van diversificatie van energiebronnen en vermindering van afhankelijkheid van Rusland niet alleen als economisch, maar ook als strategisch en moreel noodzakelijk. De uitspraken van Schröder illustreren daarmee de blijvende spanning binnen Europa tussen economische belangen, historische denkpatronen en de realiteit van een veiligheidsorde die fundamenteel is veranderd door de oorlog in Oekraïne.
