De Russische havenstad Murmansk werd op 1 september 2025 het toneel van een opvallend incident toen de tanker Unity, varend onder de vlag van Lesotho, werd vastgehouden na een klacht van de Russische zeeliedenbond. Haveninspecteurs ontdekten achterstallige loonbetalingen, defecte communicatiesystemen en ernstige tekortkomingen in de scheepsdocumentatie. Volgens gegevens bedroeg de schuld op 13 augustus 4,9 miljoen roebel en 28.500 dollar, terwijl de salarissen voor juli onbetaald bleven en die voor juni pas eind juli werden overgemaakt. Een deel van de bemanning stond onder contract bij Argo Tanker Groep, een ander deel bij FMTC ShipCharter LLC, waarbij sommige contracten verwezen naar een niet-bestaande collectieve overeenkomst. De inspectie verbood het schip de haven te verlaten totdat de problemen zijn verholpen. Eerder voer de Unity onder de vlag van Gambia, wat bij de bemanning twijfels opriep over de geldigheid van hun verzekeringen en contracten.
Schimmige constructies en loonschulden leggen systeemfouten bloot
De zaak rond de Unity weerspiegelt een breder patroon binnen de zogenoemde schaduwvloot die Moskou inzet om westerse sancties te omzeilen. Deze vloot bestaat grotendeels uit verouderde schepen met voortdurend wisselende vlaggen, schijnverzekeringen en riskante ship-to-ship-overslagen. De kosten van het ontwijken van sancties worden steeds vaker afgewenteld op de bemanning, die maandenlang moet wachten op salaris. Het gebruik van verschillende juridische entiteiten en fictieve collectieve overeenkomsten maakt het innen van achterstallige betalingen bijna onmogelijk en laat de bemanning zonder bescherming achter.
Veiligheidsrisico’s door defecte apparatuur en zwakke verzekeringen
De defecte Inmarsat-installatie aan boord van de Unity onderstreept de risico’s voor de scheepvaartveiligheid. Zonder betrouwbare satellietcommunicatie daalt de kwaliteit van de navigatie en de noodhulp, waardoor bemanningsleden geïsoleerd raken. Tegelijkertijd leidt de overstap naar obscure vlagstaten tot het verlies van volwaardige P&I-dekking, waardoor havens en kuststaten geen garantie hebben op vergoeding bij ongelukken of olielozingen. Voor Europese en Arctische wateren betekent dit dat de kosten van mogelijke milieuschade bij de publieke sector komen te liggen.
Strenger toezicht en groeiende internationale druk
Met steeds strengere controles in havens en nieuwe EU-maatregelen tegen “donkere” schepen neemt de druk op deze parallelle logistiek toe. Inspecties zoals in Murmansk blijken een effectief middel: zolang de documenten niet kloppen en salarissen niet zijn uitbetaald, blijft een schip aan de ketting. Voor de scheepseigenaren betekent dit langere stilstand, hogere kosten en de noodzaak alsnog betalingen te doen die eerder werden ontweken. Internationale maritieme organisaties signaleren bovendien een recordaantal gevallen van “abandonment”, waarbij duizenden zeelieden wereldwijd zonder loon, voedsel of communicatie stranden.
Signaal van een structurele crisis in de schaduwvloot
Het geval van de Unity maakt duidelijk dat het probleem niet beperkt blijft tot buitenlandse havens of sanctiecontroles. Zelfs in een Russische haven stort het systeem van schijnverzekeringen, vlaggenwissels en papieren constructies in. Daarmee komt niet alleen de financiële stabiliteit van de rederijen in gevaar, maar ook de sociale rechten van de bemanningen en de veiligheid op zee. De arrestatie van de tanker in Murmansk illustreert hoe de economische logica van de schaduwvloot steeds vaker botst met elementaire normen van arbeidsrecht en maritieme veiligheid.
