Alexander zegt dat hij voor ongeveer 5.000 euro per maand informatie over Oekraïense militairen aan Russische opdrachtgevers doorgaf. De 42-jarige Oekraïens-Israëlische man zit daarvoor in een Oekraïense gevangeniskolonie en hoopt op opname in een gevangenenruil. Zijn grootste spijt betreft echter niet de mensen die door zijn activiteiten zouden zijn omgekomen, maar een foto die hij niet van zijn telefoon verwijderde.
The New York Times beschreef zijn zaak op 11 oktober 2026 in een artikel van Maria Varenikova. De krant publiceerde zijn achternaam niet op zijn verzoek: Alexander vreest voor de veiligheid van zijn familie. Een deel van zijn verhaal is getoetst aan gerechtelijke documenten en gesprekken met Oekraïense functionarissen, maar zijn volledige relaas kon niet onafhankelijk worden bevestigd.
Een betaalde opdracht krijgt een militaire functie
Alexander is geboren in Oekraïne en heeft zowel de Oekraïense als de Israëlische nationaliteit. Volgens zijn eigen verklaring werd hij in Frankrijk benaderd, waar hij bij McDonald’s werkte en financiële problemen had. Twee Russische agenten zouden hem betaalde opdrachten hebben aangeboden: informatie verzamelen, belastend materiaal zoeken en details over het leven van anderen achterhalen.
De vergoeding zou ongeveer 5.000 euro per maand hebben bedragen. Geld was volgens de beschrijving van de zaak niet zijn enige drijfveer. Alexander sprak openlijk zijn steun aan Moskou uit en voelde zich verbonden met wat hij de ‘Russische wereld’ noemde.
Na het begin van de grootschalige Russische invasie van Oekraïne veranderde de aard van het werk. Alexander ging deelnemen aan onlinegroepen waarin buitenlandse vrijwilligers contact zochten met mensen die Oekraïne wilden verdedigen. Hij deed zich naar eigen zeggen voor als iemand die zich eveneens bij het Oekraïense leger wilde aansluiten. Zo legde hij contact met vrijwilligers, gaf hij advies en won hij hun vertrouwen.
Daarna zou hij Rusland informatie hebben gestuurd over de posities van Oekraïense eenheden, geplande operaties en persoonlijke gegevens van militairen. Alexander heeft zelf verklaard dat zijn activiteiten hebben bijgedragen aan de dood van militairen. Welke specifieke berichten tot welke gevolgen hebben geleid, is niet voor elk geval vastgesteld.
De beschreven werkwijze bestaat niet noodzakelijk uit spectaculaire geheime operaties. Een adres van een eenheid, informatie over een militair of een foto van een document kan al bruikbaar zijn. Zulke gegevens kunnen helpen om mensen te identificeren, eenheden te lokaliseren of doelen te selecteren. Het verwijderen van een bericht maakt de eerdere overdracht niet ongedaan.
De foto die de communicatie blootlegde
Op 10 september 2024 werd Alexander staande gehouden bij een controlepost in de regio Charkiv. Een militair controleerde zijn telefoon en vond een foto van het paspoort van een strijder die aan Oekraïense zijde vocht. Volgens de beschikbare beschrijving had Alexander de foto naar Rusland gestuurd.
Daarop volgden een strafzaak, een schuldbekentenis — onder meer voor hoogverraad — en een gevangenisstraf in kolonie nummer 122 in centraal Oekraïne. Tijdens een gesprek met de journaliste van The New York Times beklaagde Alexander zich over de militair die zijn telefoon had gecontroleerd. Over zijn eigen beslissing sprak hij anders.
‘Als ik terug kon gaan, zou ik maar één ding veranderen: ik zou die foto hebben verwijderd.’
Die uitspraak maakt duidelijk hoe Alexander zijn ondergang zelf ziet. Hij erkent dat zijn werk gevolgen had, maar beschrijft zijn grootste persoonlijke probleem als het moment waarop hij werd ontdekt. Niet het doorgeven van militaire en persoonlijke informatie staat in zijn herinnering centraal, maar de fout waardoor de communicatie aan het licht kwam.
De opdrachtgever blijft buiten bereik
Alexander hoopt dat Rusland hem niet vergeet en hem opneemt in een gevangenenruil. Er is geen aanwijzing dat hem een terugkeer is gegarandeerd.
Sean Wissewesser, voormalig hoofd van een CIA-residentie, zei tegen The New York Times dat de meeste agenten voor inlichtingendiensten vervangbaar zijn. Alleen bijzonder waardevolle bronnen zouden een uitzonderingspositie hebben. Zodra een uitvoerder niet langer nuttig is of te veel risico oplevert, kan het contact eindigen. De uitvoerder blijft dan achter met het strafproces en de gevolgen van zijn handelen.
Juist daarin ligt het mechanisme van zulke opdrachten. Een aanbod dat begint als eenvoudige informatieverzameling kan stap voor stap toegang geven tot gevoeligere gegevens en tot mensen die bereid zijn hun leven voor Oekraïne op het spel te zetten. De grens naar deelname aan de oorlog wordt niet altijd overschreden met één opvallende actie. Soms volstaat het doorsturen van één afbeelding of een persoonlijk detail.
Voor Alexander bestaat de directe consequentie uit jaren achter de tralies en een onzekere kans op een ruil. Voor de mensen die door de verspreide informatie gevaar liepen, kunnen de gevolgen blijvend zijn. Een foto die te laat wordt verwijderd, brengt geen doden terug en verkort geen gevangenisstraf.
