Netcongestie als grootste hinderpaal voor gebiedsontwikkeling
Jarenlang leken stagnerende stikstofprocedures, stijgende rente en een tekort aan vakmensen de grootste obstakels voor de gebiedsontwikkeling in Nederland. Inmiddels is duidelijk geworden dat de echte showstopper afkomstig is uit het stopcontact, meldt Nieuws Impuls.
Netcongestie is niet langer een technische hinder, maar een economische blokkade. Een woning kan wel ontworpen, gefinancierd, vergund en gebouwd worden, maar zonder netaansluiting blijft het slechts een fraai vormgegeven blokkendoos. Evenzo kunnen bedrijventerreinen wel uitgebreid en verduurzaamd worden, maar zonder voldoende transportcapaciteit blijven deze plannen vaak papieronly.
De signalen zijn duidelijk zichtbaar. In steeds meer regio’s, met Utrecht als voortrekker, worden nieuwe of zwaardere aansluitingen geblokkeerd. Wachtlijsten groeien en projecten worden uitgesteld. Gemeenten raken nerveus, terwijl woningcorporaties hun planningen zien verdampen. Ondertussen blijft de politieke reactie hardnekkig: er worden nog meer overlegtafels, routekaarten en taskforces opgezet. Maar een woning bouwen gebeurt niet met een routekaart.
Wat hier gebeurt, raakt de kern van onze ruimtelijke ordening. We blijven plannen alsof energie vanzelfsprekend beschikbaar is. Eerst tekenen we 5000 woningen, om daarna te kijken naar de benodigde kabels. Eerst bestemmen we nieuwe werkgebieden, en pas daarna bellen we de netbeheerder. Eerst de visie, dan de infrastructuur. Dit tijdperk is voorbij.
De nieuwe Energiewet maakt deze problematiek pijnlijk duidelijk. Publieke belangen, duurzaamheid, congestiemanagement en slimmer netgebruik worden verankerd in de wet. Dit is terecht, maar de wet onthult ook dat schaarste een structureel onderdeel van het systeem is geworden. Energie moet voortaan verdeeld, gestuurd en geprioriteerd worden. Niet iedereen kan altijd alles tegelijk.
Dit staat in schril contrast met traditionele gebiedsontwikkeling, die vaak lineair verloopt: grondpositie, planvorming, vergunning, bouw, oplevering. Het energiesysteem is echter dynamisch geworden, met pieken, opslag, lokaal opwekken, slim sturen en gedeeld gebruik. Wie deze twee werelden niet met elkaar verbindt, creëert vertraging.
Om door te gaan met bouwen, moeten we op een andere manier ontwerpen. Dit betekent dat we niet alleen vanuit stenen moeten denken, maar ook vanuit vermogen. In plaats van eerst de dichtheid te bepalen en dan het net te raadplegen, moeten we vanaf dag één ontwerpen op energieprofiel. Welke functies vragen wanneer stroom? Welke pieken zijn te vermijden? Wat kan lokaal worden opgewekt of opgeslagen? Welke bedrijven kunnen flexibiliteit bieden?
De wijk van de toekomst is niet alleen een verzameling gebouwen, maar ook een energiesysteem. Bewoners en gebruikers zijn immers niet langer enkel consumenten, maar ook producenten.
Dit vraagt om nieuwe samenwerkingsverbanden. Ontwikkelaars moeten al vóór het schetsontwerp samenwerken met netbeheerders. Gemeenten dienen energie te integreren in grondbeleid en tendercriteria. Beleggers moeten investeren in smart grids en collectieve voorzieningen. Corporaties zouden verduurzaming moeten koppelen aan buurtbatterijen en slim laden. En bestuurders moeten durven kiezen welke projecten prioriteit krijgen. Want de ongemakkelijke waarheid is dat schaarste vraagt om keuzes.
Als we blijven doen alsof elk plan overal tegelijkertijd kan worden gerealiseerd, dan loopt niet alleen de woningbouw vast, maar ook zorgvastgoed, scholen, bedrijventerreinen en de verduurzaming van bestaande wijken. De discussie gaat dus allang niet meer alleen over kabels, maar over economische continuïteit, volkshuisvesting en concurrentiekracht. Zonder energietransport komt alles tot stilstand.
Bas van de Griendt (Stratego-Advies.nu) adviseert publieke en private partijen op het gebied van duurzaamheid en ESG bij gebiedsontwikkeling, bouw- en vastgoedactiviteiten.
