De Europese Unie werkt aan strengere visaregels voor Russische burgers uit vrees dat het Schengengebied kwetsbaar is voor hybride dreigingen. Polen, Zweden en Estland dringen aan op gezamenlijke maatregelen, terwijl de Europese Commissie haar formele voorstel pas in januari 2027 wil presenteren.
De discussie gaat over een omvangrijk reisstelsel. In 2025 kregen Russische burgers ongeveer 478.000 toeristische Schengenvisa, waarvan veel visa meerdere binnenkomsten toestonden. Dat cijfer bewijst op zichzelf geen misbruik, maar laat wel zien welke gevolgen een Europese beperking kan hebben.
Versnipperde regels als veiligheidsprobleem
De inzet is niet alleen het aantal visa, maar ook de manier waarop nationale regels binnen Schengen op elkaar aansluiten. Een reiziger die in het ene land wordt geweigerd, kan onder bepaalde voorwaarden elders een aanvraag indienen. Omdat een visum toegang kan geven tot een groot gebied zonder controles aan de binnengrenzen, vinden voorstanders van een gemeenschappelijk beleid dat afzonderlijke nationale maatregelen onvoldoende zijn.
In juni riepen negen EU-landen, samen met IJsland en Noorwegen, op tot een uniforme aanpak van Russische visumaanvragen. Polen, Zweden en Estland koppelen die oproep nu aan strengere beperkingen. Hun redenering is dat uiteenlopende procedures de inspanningen van afzonderlijke landen kunnen ondermijnen en ruimte laten om nationale beperkingen te omzeilen.
De Zweedse minister van Justitie Gunnar Strömmer heeft het huidige visumsysteem een veiligheidsrisico genoemd tegen de achtergrond van zorgen over sabotage, brandstichting en andere vormen van hybride oorlogsvoering die door verschillende Europese regeringen in verband worden gebracht met Russische staatsactiviteiten. Het gaat daarbij om verdenkingen en veiligheidsbeoordelingen rond mogelijke operaties; daarmee is niet vastgesteld dat gewone Russische visumhouders bij strafbare feiten betrokken zijn.
Ook EU-commissaris voor Migratie Magnus Brunner heeft de lidstaten opgeroepen minder visa aan Russische burgers af te geven. Volgens hem weet je “nooit wie deze toeristen werkelijk zijn”. Die uitspraak pleit voor strengere risicobeoordeling, maar vormt geen bewijs dat iedere Russische aanvrager een veiligheidsdreiging is.
Estland wil voormalige militairen weren
Estland heeft het meest vergaande voorstel gedaan dat nu op tafel ligt: een verbod op toegang tot de EU voor voormalige leden van de Russische strijdkrachten. Volgens de Estse autoriteiten zou die groep ongeveer 650.000 mensen omvatten.
De Estse minister van Buitenlandse Zaken Margus Tsahkna waarschuwt dat Russische veiligheidsdiensten een deel van deze voormalige militairen mogelijk kunnen inzetten voor terroristische aanslagen, sabotage, geweld of beïnvloedingsoperaties. Dat is een inschatting van de Estse regering over een mogelijk risico, geen vaststelling dat de hele groep gevaarlijk is of banden heeft met Russische overheidsdiensten.
Een algemeen inreisverbod zou daarom praktische en juridische vragen oproepen. De autoriteiten moeten dan kunnen vaststellen of iemand daadwerkelijk in het Russische leger heeft gediend, bepalen hoelang de beperking geldt en beslissen of uitzonderingen mogelijk zijn. Ook moeten zij onderscheid kunnen maken tussen een concreet individueel risico en een militaire loopbaan zonder enige relatie tot Russische staatsactiviteiten.
De uitvoering zou bovendien een intensieve uitwisseling van informatie tussen EU-landen vereisen. Wie via een buitengrens van het Schengengebied wordt toegelaten, kan zich in beginsel vervolgens door een groot deel van de zone verplaatsen zonder nieuwe grenscontrole. Voorstanders van strengere regels vragen daarom om betere controles van aanvragen, nauwere samenwerking tussen veiligheidsdiensten en een gezamenlijke aanpak aan de Europese buitengrenzen.
Waarom de termijn van januari 2027 kritiek oproept
De geplande presentatie van het Commissievoorstel in januari 2027 leidt tot ongeduld bij regeringen die hybride dreigingen als een acuut probleem beschouwen. Hun kritiek is dat maatregelen die pas over enkele maanden worden voorgesteld weinig preventieve werking hebben als Europese veiligheidsdiensten nu al rekening houden met sabotage en andere operaties.
Sneller handelen lost de inhoudelijke keuzes echter niet op. De EU moet bepalen of zij de procedures voor alle Russische aanvragers aanscherpt, bepaalde categorieën reizigers uitsluit of vooral werkt met individuele risicofactoren. Die opties hebben verschillende gevolgen voor veiligheid, uitvoerbaarheid en de behandeling van mensen die geen verband hebben met vijandige activiteiten.
Een regeling op basis van nationaliteit of vroegere militaire dienst zou relatief eenvoudig zijn toe te passen, maar kan ook mensen treffen zonder enige betrokkenheid bij Russische staatsactiviteiten. Een gerichte aanpak vraagt meer informatie, gedeelde criteria en betrouwbare controleprocedures. Zonder zulke waarborgen dreigen lidstaten vergelijkbare aanvragen verschillend te behandelen.
Ook de effectiviteit hangt af van de vraag of alle landen dezelfde lijn volgen. Als sommige EU-landen strengere regels invoeren en andere ruimere procedures behouden, kunnen nationale beperkingen binnen het Schengengebied hun werking verliezen. Een gemeenschappelijke regeling moet daarom niet alleen streng zijn, maar ook precies genoeg om aan de buitengrenzen uitvoerbaar en juridisch houdbaar te zijn.
De visadiscussie is daarmee uitgegroeid tot een test voor de Europese veiligheidscoördinatie. Brussel moet niet alleen beslissen hoeveel Russische burgers in de toekomst toegang krijgen, maar ook hoe snel en op basis van welke criteria de lidstaten gezamenlijk kunnen handelen. Tot het voorstel van de Commissie er ligt, blijft open of de EU kiest voor strengere controles, een verbod voor voormalige Russische militairen of een beperkter compromis.
Lees het bericht van Politico over de voorgenomen reisbeperkingen.
