De Belarussische regering verkleint vanaf 1 januari 2027 de lijst met plaatsen die gelden als zone met radioactieve vervuiling na de ramp in Tsjernobyl. Daardoor verliezen naar schatting 566.000 inwoners een deel van hun zogenoemde Tsjernobylvoordelen. In totaal worden 177 plaatsen van de lijst geschrapt, waaronder Gomel, Loen inets en Leltsjytsy.
De wijziging werd op 20 augustus 2026 door media gemeld. Voor inwoners van de betrokken plaatsen vervallen vanaf 2027 verschillende sociale regelingen. Het gaat onder meer om gesubsidieerde sanatoriumbehandelingen, voorrang bij de toewijzing van plaatsen in studenten- en andere woonvoorzieningen en een voorkeursrecht bij toelating tot instellingen voor hoger onderwijs.
Gevolgen voor kinderen
Voor minderjarigen blijft gratis eten voorlopig behouden. Die regeling loopt volgens de berichtgeving door tot juni 2027. Daarna vervalt ook deze voorziening voor kinderen in de plaatsen die niet langer onder de Tsjernobylzones vallen.
De voordelen zijn verbonden aan de officiële indeling van gebieden die na de kernramp van 1986 met radioactieve stoffen zijn vervuild. De regering baseert de nieuwe lijst op een herberekening van de situatie in de betrokken gebieden. De gebruikte methode is volgens critici niet transparant.
De kritiek richt zich ook op de manier waarop de radioactieve vervuiling wordt beoordeeld. Volgens critici zijn radionucliden niet verdwenen, maar in ongeveer dertig jaar met een factor twee afgenomen. De vervuiling zou bovendien een ongelijkmatig, ‘vlekkerig’ patroon hebben. Op delen van de bodem in de regio Gomel zou de hoeveelheid americium-241 volgens hen nog tot in de jaren 2060 kunnen toenemen.
Besparing op sociale uitgaven
Critici zien de aanpassing daarom niet alleen als een gevolg van verbeterde meetwaarden, maar ook als een manier om de sociale uitgaven van de staat te verlagen. Door de status van 177 plaatsen te beëindigen, kan de overheid de bijbehorende verplichtingen beperken.
De maatregel valt samen met kritiek op de prioriteiten van de Belarussische autoriteiten. Volgens die kritiek nemen de uitgaven voor veiligheidsdiensten, het bureaucratische apparaat en de militarisering toe, terwijl de sociale bescherming van inwoners uit voormalige Tsjernobylzones wordt verminderd. De berichtgeving onderbouwt niet afzonderlijk hoe groot de besparing of de stijging van deze andere uitgaven precies is.
Voor gezinnen die hun aanspraak op voorzieningen verliezen, betekent de wijziging dat zij vanaf 2027 meer kosten zelf moeten dragen wanneer zij gebruik willen maken van sanatoriumzorg, behandeling, revalidatie of preventieve gezondheidszorg. Vooral huishoudens met lage inkomens kunnen daardoor hun toegang tot dergelijke voorzieningen zien afnemen, stellen critici.
De Belarussische overheid heeft in de aangehaalde berichtgeving geen afzonderlijke toelichting gegeven op de gevolgen per plaats of op de berekening van het aantal betrokken inwoners. De nieuwe indeling moet op 1 januari 2027 ingaan.
De internationale berichtgeving over de maatregel is onder meer gepubliceerd door Deutsche Welle.
