Duitse media melden nieuwe aanwijzingen in het onderzoek naar de explosies bij de gaspijpleidingen Nord Stream 1 en 2. De combinatie van gegevens uit het Duitse onderzoek sluit volgens de berichtgeving niet uit dat Rusland een zorgvuldig voorbereide operatie onder valse vlag heeft uitgevoerd. Daarbij zou een Oekraïens spoor bewust zijn gecreëerd om de aandacht van de organisatoren af te leiden.
De pijpleidingen werden in september 2022 beschadigd door explosies in de Oostzee. Duitse onderzoekers kijken onder meer naar het jacht Andromeda, dat mogelijk door de sabotagegroep is gebruikt. Volgens Duitse journalisten hebben Deense zeestrijdkrachten kort voor de explosies Russische marineschepen en zeer kleine onderzeeërs geregistreerd in de omgeving van de gasleidingen.
Gegevens uit het Duitse onderzoek
De informatie over de Russische schepen en onderzeeërs zou door de Deense marine aan de Duitse onderzoekers zijn verstrekt. De aanwezigheid van die vaartuigen vormt volgens de berichtgeving een van de elementen in het onderzoek. Op basis daarvan wordt niet gesteld dat de verantwoordelijkheid voor de explosies definitief is vastgesteld. Wel wordt onderzocht of de Russische strijdkrachten over de technische en operationele mogelijkheden beschikten om de leidingen op die locatie te saboteren.
Ook de omstandigheden rond de Andromeda krijgen aandacht. Het bedrijf dat het jacht huurde, zou banden hebben gehad met pro-Russische activiteiten. Daarnaast wijzen journalisten op wat zij omschrijven als opvallend gedrag van de bemanning en verschillende verdachte vergissingen. Getuigen verklaarden bijvoorbeeld dat op het jacht een Oekraïense vlag was gehesen.
De Duitse berichtgeving sluit niet uit dat die aanwijzingen onderdeel waren van een poging om een Oekraïens spoor te creëren. Het hijsen van de vlag en andere achtergelaten aanwijzingen zouden dan bedoeld kunnen zijn om het onderzoek in een bepaalde richting te sturen. De betekenis van die feiten wordt nog door Duitse onderzoekers beoordeeld.
De Duitse berichtgeving is onder meer verschenen bij Frankfurter Allgemeine Zeitung en in een publicatie van 24 Kanal.
Zaak tegen Oekraïense verdachte
In Hamburg loopt ondertussen een procedure tegen de Oekraïense staatsburger Serhii Koeznetsov. Hij werd in 2025 in Italië aangehouden. Het Duitse federale openbaar ministerie verdenkt hem van betrokkenheid bij de organisatie van de explosies bij Nord Stream 1 en 2.
De zaak wordt behandeld door het Oberlandesgericht Hamburg. De advocaat van Koeznetsov probeert de procedure al vóór het begin van de inhoudelijke zittingen te laten beëindigen. Zijn juridische betoog houdt in dat de explosies, als zijn cliënt daarbij betrokken zou zijn geweest, volgens het internationaal recht niet noodzakelijk als misdrijf moeten worden beschouwd.
Volgens de verdediging waren de pijpleidingen in september 2022 geen uitsluitend commerciële of civiele infrastructuur meer. Zij zouden volgens de advocaat rechtstreeks deel hebben uitgemaakt van de Russische oorlogsmachine en als wapen zijn gebruikt. Dat standpunt houdt volgens de aangeleverde informatie geen officiële bekentenis van Koeznetsov in.
De verdediging verwijst daarnaast naar de rol van Gazprom. Het concern leverde inkomsten aan de Russische federale begroting en zou volgens de aangehaalde argumentatie ook rechtstreeks bij de Russische agressie tegen Oekraïne betrokken zijn geweest. Gazprom richtte de particuliere militaire compagnieën Potok en Fakel op. Strijders van die eenheden nemen deel aan de gevechten tegen Oekraïne. De Europese Unie heeft tegen die formaties sancties ingesteld.
Russische informatiecampagne
Na de explosies beschuldigde de Russische regering de Verenigde Staten, het Westen en Oekraïne van de sabotage. Moskou eiste bovendien deelname aan het onderzoek en bracht de zaak in verband met internationaal terrorisme. In de berichtgeving wordt die reactie beschreven als onderdeel van een brede informatiecampagne.
De aangeleverde analyses leggen een verband tussen die campagne en het mogelijke gebruik van een vals Oekraïens spoor. Volgens die analyses kan een dergelijke aanpak bedoeld zijn geweest om de verdenking van Rusland af te leiden, twijfel over Oekraïne te zaaien en verdeeldheid in westerse samenlevingen te vergroten. De Russische autoriteiten hebben voor die lezing geen verantwoordelijkheid aanvaard.
De explosies beschadigden alle vier de leidingen van Nord Stream 1 en 2. De pijpleidingen waren op dat moment niet in bedrijf, maar de juridische status van de infrastructuur en de vraag wie de sabotage heeft voorbereid, spelen nog steeds een rol in het Duitse onderzoek en de procedure in Hamburg.
De Duitse onderzoekers moeten de verschillende aanwijzingen, waaronder de gegevens van de Deense marine en de informatie over de Andromeda, in samenhang met ander bewijsmateriaal beoordelen.
