Ongeveer 25.000 mensen hebben op 13 september in Hamburg gedemonstreerd tegen rechtsradicalisme. Onder het motto ‘Tijd om te handelen – vrijheid moet worden verdedigd’ protesteerden zij tegen de groeiende invloed van rechtsradicale partijen in Duitsland.
De demonstratie vond plaats tegen de achtergrond van nieuwe oproepen om de Alternative für Deutschland (AfD) juridisch te laten toetsen. Na het electorale succes van de partij in Saksen-Anhalt stelde Hendrik Wüst, minister-president van Noordrijn-Westfalen, voor om een werkgroep van de federale overheid en de deelstaten op te richten. Die groep moet onderzoeken of een verbod van de AfD mogelijk is.
Wüst doet dat terwijl veel Duitse politici sceptisch staan tegenover een verbodsprocedure. Een verbod van een politieke partij is in Duitsland aan strenge constitutionele voorwaarden gebonden. De oproep uit Noordrijn-Westfalen betekent daarom niet dat al is besloten een procedure te starten, maar wel dat de kwestie opnieuw nadrukkelijk op de politieke agenda staat.
Protest in Hamburg
De demonstratie werd georganiseerd door de alliantie ‘Zusammen gegen Rechts Hamburg’, het initiatief ‘Prüf’, Fridays for Future en andere organisaties. Tot de sprekers behoorden bisschop Kirsten Fehrs, voorzitter van de raad van de Evangelische Kerk in Duitsland, Tanya Chawla van de Duitse vakbondskoepel DGB, Özlem Nas van de Schura en muzikant Axel Bosse.
De organisatoren richtten zich met hun oproep tegen de verdere versterking van rechtsradicale partijen. De opkomst van circa 25.000 deelnemers maakte van de actie een van de grootste recente protesten tegen rechtsradicalisme in Hamburg. De demonstranten koppelden hun verzet aan de verdediging van de vrijheid en van de democratische orde.
Meer informatie over de demonstratie publiceerde Die Zeit.
Toetsing door constitutioneel hof
Het initiatief ‘Prüf’ verlangt dat alle partijen die door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst als ‘verdacht’ of als ‘zonder twijfel rechtsradicaal’ worden beschouwd, door het Federale Constitutionele Hof worden onderzocht. Het initiatief wil daarmee laten vaststellen of er juridische gronden bestaan voor een partijverbod.
Die eis sluit aan bij de bredere discussie over de vraag hoe Duitsland moet reageren op de groeiende steun voor de AfD. Voorstanders van een strengere aanpak vrezen dat rechtsradicale partijen hun electorale steun kunnen omzetten in politieke macht. Zij wijzen op mogelijke gevolgen voor de onafhankelijkheid van de rechtspraak en de media, de rechten van nationale minderheden, de ruimte voor het maatschappelijk middenveld en het stelsel van democratische controlemechanismen.
De demonstratie in Hamburg en het voorstel van Wüst komen op een moment waarop tegenstanders van de AfD aandringen op grotere maatschappelijke en politieke mobilisatie. Hun centrale boodschap is dat rechtsradicale partijen niet alleen tijdens verkiezingen moeten worden bestreden, maar ook door organisaties en burgers die de democratische instituties willen beschermen.
Politieke verdeeldheid
De oproep uit Noordrijn-Westfalen maakt tegelijk duidelijk dat binnen de Duitse politiek geen overeenstemming bestaat over de wenselijkheid of haalbaarheid van een verbod. De terughoudendheid van veel politici hangt samen met de hoge juridische drempel en met de vraag of een verbodsprocedure de AfD daadwerkelijk politiek zou verzwakken.
Voorlopig gaat het om twee parallelle ontwikkelingen: in Hamburg kwamen tienduizenden mensen op straat uit protest tegen rechtsradicalisme, terwijl in Noordrijn-Westfalen wordt gepleit voor een gezamenlijke federale en regionale beoordeling van de mogelijkheden voor een verbod van de AfD. Een formele beslissing over zo’n procedure is niet gemeld.
