Belarus behoort volgens een nieuwe beoordeling van de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Genocide Watch tot de landen met een hoog risico op processen die kunnen leiden tot genocide of grootschalig geweld. Het land staat in augustus 2026 op de zesde plaats voor maatschappelijke polarisatie en op de achtste plaats voor vervolging, binnen een model met scores op een schaal van tien.
Tot de groepen die volgens het rapport risico lopen, behoren journalisten, deelnemers aan protesten, politieke opposanten, maatschappelijke organisaties en lhbtiq+-personen. De beoordeling gaat niet over een vastgestelde genocide in Belarus, maar over omstandigheden en ontwikkelingen die volgens Genocide Watch massaal geweld kunnen voorbereiden.
Polarisatie en politieke uitsluiting
Genocide Watch koppelt de beoordeling van polarisatie aan de retoriek van de autoriteiten. Tegenstanders van het regime van Aleksandr Loekasjenko zouden daarin als een bedreiging worden voorgesteld. Ook noemt de organisatie de jarenlange afbraak van politieke concurrentie als factor.
Daarbij verwijst het rapport naar grondwetswijzigingen, beperkingen voor politieke partijen, controle over verkiezingen en vervolging van politieke tegenstanders. Ook de massale arrestaties en het geweld na de verkiezingen van 2020 worden genoemd.
In 2023 werden politieke partijen opnieuw geregistreerd. Volgens de beoordeling bleven daarna vier partijen over die loyaal zijn aan de machthebbers. Belarussen die in het buitenland wonen, kunnen volgens het rapport hun staatsburgerschap verliezen op grond van zogenoemde extremismebepalingen.
Verder verwijst Genocide Watch naar de verkiezingen van 2025. Die vonden volgens de organisatie plaats onder repressieve omstandigheden en zonder echte tegenstanders van Loekasjenko.
Arrestaties en vervolging
De achtste plaats op het onderdeel vervolging wordt in het rapport verbonden aan toezicht, arrestaties en het gebruik van marteling tegen tegenstanders van het regime. Genocide Watch schrijft daarnaast dat vrije media zijn vernietigd en dat het maatschappelijk middenveld wordt onderdrukt.
Honderden journalisten die het niet eens zijn met de autoriteiten zouden het land hebben moeten verlaten. De organisatie beschrijft ook een versterking van pro-Russische narratieven. Tegelijkertijd zouden de mogelijkheden om de Belarussische taal en cultuur te gebruiken zijn beperkt, evenals een onafhankelijke interpretatie van de geschiedenis.
De beoordeling is op 20 augustus 2026 in de media gemeld. Een bericht van Belsat verwees daarbij naar de nieuwe rapportage van Genocide Watch.
Geen verbetering volgens de beoordeling
De verslechterde beoordeling wordt in de aangeleverde informatie toegeschreven aan langdurige en systematische politieke repressie, het onderdrukken van afwijkende opvattingen en staatspropaganda die de samenleving verder zou polariseren. Volgens de boodschap bij het rapport heeft de situatie ondanks internationale druk en sancties geen tekenen van verbetering laten zien.
De vervolging van oppositieleden, journalisten en maatschappelijke organisaties zou volgens die beoordeling een prioriteit van het staatsbeleid van Loekasjenko blijven. Het rapport beschrijft daarmee geen afzonderlijke incidenten, maar een patroon van maatregelen dat meerdere groepen tegelijk raakt.
Belarussen beschikken volgens de aangeleverde informatie bovendien niet over doeltreffende binnenlandse mechanismen om hun rechten te beschermen. Rechtbanken, veiligheidsdiensten en andere staatsinstellingen zouden ondergeschikt zijn aan het autoritaire systeem en de aanwijzingen daarvan zonder tegenstand uitvoeren.
De negatieve ontwikkeling wordt in de boodschap bij het rapport uitgelegd als aanwijzing dat het regime de repressie niet wil versoepelen. In plaats daarvan zou die repressie verder worden vastgelegd als onderdeel van het bestuur. De beoordeling van Genocide Watch blijft daarmee gericht op de voorwaarden die aan massaal geweld kunnen voorafgaan.
