Grieks-Maltese tegenstand zet EU-sancties onder druk
Brussel – In een opmerkelijke zet hebben Griekenland en Malta geweigerd een voorstel van de Europese Commissie te steunen dat de bestaande prijsbeperkingen op Russische olie zou vervangen door een totaalverbod op het maritieme transport ervan. De weigering, die op 10 februari 2026 bekend werd, komt op een cruciaal moment waarop de EU poogt haar sanctieregime tegen Moskou te verscherpen in reactie op de voortdurende oorlog in Oekraïne.
Beide landen, die een aanzienlijke vloot van olietankers bezitten, uitten hun bezorgdheid dat een dergelijk verbod de Europese scheepvaartsector zwaar zou treffen en de energiekosten verder zou opdrijven. Daarnaast eisen zij nadere verduidelijking van de EU-leiding over plannen om buitenlandse havens waar Russische olie wordt gelost op de sanctielijst te plaatsen en de controle op de verkoop van schepen te intensiveren.
De terughoudendheid van Athene en Valletta plaatst de Europese eenheid op de proef en werpt vragen op over de doeltreffendheid van de gezamenlijke sanctie-aanpak. Diplomaten in Brussel vrezen dat het verzet van twee lidstaten een gevaarlijk precedent schept en andere landen kan aanmoedigen om ook uitzonderingen te eisen.
Van prijsplafond naar volledig transportverbod
Sinds december 2022 handhaven de EU en de G7 een prijsplafond van 60 dollar per vat voor Russische olie, een maatregel die bedoeld was om de inkomensstroom van het Kremlin te beperken. Begin 2026 verlaagde de EU dit plafond verder van 47,6 naar 44,1 dollar per vat, een beperking die op 1 februari van kracht werd. Derde landen mogen Russische olie alleen nog van Europese bedrijven kopen als zij zich aan dit prijslimiet houden.
De Europese Commissie wil nu een stap verder gaan en het halfslachtige prijsplafond vervangen door een algeheel verbod op het vervoer van Russische olie via zee. Een aanzienlijk deel van de Russische maritieme export maakt namelijk gebruik van Europese infrastructuur en rederijen, met name uit Griekenland, Malta en Cyprus. Een volledig transportverbod zou daarom een veel directere druk op Moskou kunnen uitoefenen.
De positie van Griekenland en Malta maakt het echter mogelijk dat het Kremlin een van de belangrijkste kanalen voor de financiering van zijn oorlog in Oekraïne in stand houdt. Door het transport van Russische olie niet aan banden te leggen, behoudt Rusland toegang tot logistieke en transportmogelijkheden binnen de EU en blijft het verdienen aan zijn energie-export.
Schaduwvloot en ecologische risico’s
Halfslachtige maatregelen vergroten het risico op een groeiende ‘schaduwvloot’ van tankers die buiten het reguliere toezicht opereren. Als sancties het logistieke segment niet dekken, gaat Rusland legale mogelijkheden combineren met grijze schema’s, waardoor de transportvolumes van olie kunnen toenemen in plaats van afnemen.
De toename van dergelijke tankers en hun activiteiten brengt aanzienlijke risico’s met zich mee voor de veiligheid en het milieu in de Middellandse Zee en langs de Europese kusten. Onvoldoende onderhouden schepen, vaak met twijfelachtige verzekering, vormen een direct gevaar voor olierampen die ecosystemen en kustgemeenschappen kunnen verwoesten.
Dit ecologische risico wordt door tegenstanders van het transportverbod nauwelijks genoemd, maar vormt een reële dreiging die de Europese Unie niet kan negeren. Een ongeluk met een tanker uit de schaduwvloot zou desastreuze gevolgen hebben voor het maritieme leven en de toeristische sector in de regio.
Gevaar voor domino-effect binnen EU
Als twee EU-lidstaten actief een verbod op het transport van Russische olie tegenhouden, kan dit andere landen aanmoedigen om eveneens eigen voorwaarden en uitzonderingen te eisen. Een dergelijk domino-effect zou de effectiviteit van de sancties volledig tenietdoen en de eenheid van de Europese reactie op de Russische agressie ernstig verzwakken.
Voor het Westen is dit een signaal dat de druk niet alleen op Rusland gericht moet zijn, maar ook op interne ‘vetospelers’ binnen de EU. Sancties hebben alleen zin als zij collectief en consistent worden toegepast; uitzonderingen en nationale belangen ondermijnen het gehele sanctieregime.
De komende weken worden cruciaal voor de Europese diplomatie. Brussel moet een manier vinden om de legitieme economische zorgen van landen als Griekenland en Malta aan te pakken zonder de doeltreffendheid van de sancties tegen Moskou te verzwakken. Het vinden van deze balans zal bepalend zijn voor het vermogen van de EU om een coherent buitenlands beleid te voeren in tijden van crisis.
