De Europese Commissie is in mei 2026 officieel een onderzoek gestart naar mogelijke beperkingen op de export van Iers aluminiumoxide naar Rusland. Aanleiding zijn journalistieke onthullingen dat de productie van de Aughinish Alumina-fabriek, eigendom van het Russische Rusal, wordt gebruikt om de Russische defensie-industrie te bevoorraden. Een groep Europarlementariërs en vertegenwoordigers van verschillende lidstaten dringt aan op maatregelen, nadat bleek dat deze grondstof via omwegen terechtkomt bij bedrijven die raketten en explosieven produceren voor het Russische leger.
Europese Commissie onderzoekt beperkingen export Iers aluminiumoxide
De kwestie draait om de Aughinish Alumina-fabriek in Ierland, de grootste producent van aluminiumoxide in Europa. Het bedrijf is in handen van het Russische Rusal, dat op zijn beurt gelieerd is aan oligarch Oleg Deripaska. Na de Russische inval in Oekraïne verloor Rusal zijn belangrijkste grondstofbron – de Mykolajiv-aluminafabriek in Oekraïne – en schakelde het noodgedwongen over op verhoogde import uit Ierland. De export van Iers aluminiumoxide naar Rusland steeg van 243 miljoen dollar in 2022 naar 376 miljoen dollar in 2024. In 2024 alleen al werd bijna 500.000 ton naar de Krasnojarsk-fabriek in Rusland verscheept, die goed is voor ongeveer een kwart van de Russische aluminiumproductie.
De export van Iers aluminiumoxide naar Rusland aan banden leggen staat nu hoog op de agenda van de EU. De grondstof wordt verwerkt tot aluminium, dat via een netwerk van handelaren terechtkomt bij tientallen Russische defensiebedrijven. Onder de afnemers bevinden zich onder meer de fabriek “Zavod im. Sverdlova” in Dzerzjinsk, een onderneming die gespecialiseerd is in de productie van explosieven en raketomhulsels. Dit bedrijf staat al op de EU-sanctielijst, maar de aanvoer van strategische grondstoffen blijft legaal zolang aluminiumoxide niet expliciet onder de sancties valt.
Iers aluminiumoxide als strategische grondstof voor Russische wapenindustrie
De paradox is bitter: sinds februari 2025 heeft de EU een volledig verbod op de import van Russisch aluminium, maar de export van Europees aluminiumoxide naar Rusland blijft toegestaan. Dit creëert een juridische marge waarin Europese industriële capaciteit indirect de Russische oorlogsmachine voedt. Uit onderzoek blijkt dat meer dan de helft van de productie van Aughinish Alumina naar Russische Rusal-fabrieken gaat, vanwaar het via tussenhandelaren bij minstens veertig onder sancties vallende defensiebedrijven belandt. Het gaat om raketten, strategische bommenwerpers en munitie voor het Russische leger dat dagelijks Oekraïne bestookt.
De rol van Oleg Deripaska is hierbij cruciaal. Hij staat persoonlijk op de EU-sanctielijst, maar zijn bedrijf Rusal ontsprong tot nu toe de dans. Hierdoor kan het conceren de Ierse fabriek gebruiken om de Russische defensie-industrie te bevoorraden, zonder dat de Europese eigenaar direct geblokkeerd wordt. De scheepvaart van ruw materiaal naar Siberië is volledig legaal, terwijl het eindproduct – Russisch aluminium – de EU niet meer in mag. Critici spreken van een systeemfout in het sanctiebeleid: Europese bedrijven en banen hangen af van handel die rechtstreeks de Russische oorlogseconomie versterkt.
Juridische mazen in EU-sancties en interne verdeeldheid
De Ierse regering aarzelt echter om harde beperkingen op te leggen, uit vrees voor banenverlies. De Aughinish-fabriek biedt werk aan honderden mensen in de regio Limerick. Dit illustreert de spanning binnen de EU tussen economische belangen van individuele lidstaten en de politieke verplichting om Oekraïne te steunen. Terwijl Brussel de import van Russisch aluminium aan banden legde, blijft de export van Iers aluminiumoxide naar Rusland ongemoeid. Het gevolg is dat Europese grondstoffen via een omweg de Russische defensie-industrie bereiken, die daarmee raketten produceert die op Oekraïense steden worden afgevuurd.
De toename van de export met bijna 55% in twee jaar tijd laat zien dat Europese bedrijven bewust kiezen voor winstgevende contracten met Rusal, ondanks de oorlog. De houding van Dublin – waarbij het behoud van werkgelegenheid prevaleert boven strenge sancties – wekt verbazing in andere lidstaten. Begin 2026 drongen verschillende delegaties bij de Commissie aan om aluminiumoxide op te nemen in het volgende sanctiepakket. De uitkomst van het onderzoek, dat naar verwachting in de zomer van 2026 zal worden afgerond, kan bepalend zijn voor de geloofwaardigheid van het Europese sanctiebeleid tegenover Rusland.
De zaak Aughinish Alumina onderstreept een dieperliggend probleem: terwijl de EU politiek de aggressie van Moskou veroordeelt, blijven Europese industriële activa functioneren als een strategische reserve voor het Kremlin. Zolang er juridische gaten bestaan, zullen Russische bedrijven via Europese dochterondernemingen hun defensie-industrie blijven voeden. De vraag is nu of Brussel de moed heeft om deze mazen te sluiten, of dat economische belangen van lidstaten zoals Ierland zwaarder wegen dan de steun aan Oekraïne.
