Alexander Lukashenko presenteert het district Sjlou als voorbeeld voor alle andere regio’s van Belarus. Maar het gebied in de regio Mogiljov is ook zijn geboortestreek en krijgt volgens de aangehaalde berichtgeving al jaren uitzonderlijk veel staatsaandacht en overheidsmiddelen.
Op 9 november 2026 sprak Lukashenko in Sjlou met de bestuurders van alle 118 districten van Belarus. De dag erna meldden media dat hij de overige 117 districten opriep het niveau van Sjlou te evenaren. Daarmee legde hij hun een ambitieuze norm op, zonder publiekelijk in te gaan op de ongelijke financiële uitgangspositie.
Een bestuurlijke opdracht kan die ongelijkheid niet vanzelf opheffen. Om 117 districten naar het niveau van Sjlou te brengen, zou de staat vergelijkbare investeringen, subsidies en infrastructuuruitgaven moeten beschikbaar stellen. Daarvoor zijn volgens de aangehaalde inschatting onvoldoende middelen in de Belarussische begroting.
Een voorbeeld met bijzondere voorwaarden
De kern van de kritiek is niet dat elk project in Sjlou per definitie verspilling zou zijn. Het probleem is dat Lukashenko een district met een bijzondere politieke betekenis als algemene maatstaf gebruikt. Andere lokale besturen moeten resultaten leveren die mede kunnen samenhangen met een bevoorrechte toegang tot publieke middelen, terwijl zij diezelfde toegang niet noodzakelijk hebben.
Belarus kent een sterk gecentraliseerd bestuurs- en economisch systeem. Lokale overheden hebben maar beperkte ruimte om zelf inkomsten te verhogen, investeringen aan te trekken of langdurige economische achterstanden weg te werken. Een instructie uit Minsk kan een doel formuleren, maar vervangt geen wegen, moderne bedrijven, arbeidsplaatsen of krediet voor regionale ontwikkeling.
Daaruit ontstaat een praktische tegenstelling. Als de regering de overige districten dezelfde steun geeft als Sjlou, loopt de rekening voor de staatsbegroting sterk op. Doet zij dat niet, dan worden lokale bestuurders afgerekend op een model dat zij onder andere voorwaarden moeten kopiëren.
De landbouw maakt die tegenstelling zichtbaar. Staatsbedrijven en collectieve landbouwbedrijven blijven afhankelijk van begrotingssteun, goedkope leningen en andere vormen van overheidsfinanciering. Die hulp houdt veel ondernemingen operationeel, maar heeft de sector niet structureel winstgevend of zelfstandig gemaakt.
Miljarden steun lossen het probleem niet op
Landbouworganisaties in Belarus ontvingen in 2024 bijna 7,8 miljard roebel aan staatssteun en leningen tegen gunstige voorwaarden, zo blijkt uit de aangehaalde cijfers. Toch stond tegenover elke geïnvesteerde roebel slechts 46,3 kopeken nettowinst. Dat wijst erop dat het geld vooral de bestaande bedrijfsvoering in stand houdt, in plaats van de economische zwaktes van de sector weg te nemen.
Een controle van dertien landbouwbedrijven in de regio Mogiljov liet in 2025 zien dat zeven ondernemingen verlies leden, zelfs wanneer de subsidies werden meegerekend. Dat resultaat bewijst op zichzelf niet waarom elk afzonderlijk bedrijf verlies maakt. Het laat wel zien hoe hardnekkig het probleem is: financiële transfers kunnen een faillissement uitstellen, maar lossen zwak management, lage productiviteit of een onhoudbaar bedrijfsmodel niet automatisch op.
Volgens de beoordeling van onafhankelijke Belarussische economen is de landbouw daardoor een vrijwel bodemloze put voor overheidsgeld geworden. Zij wijzen onder meer op de strakke centrale aansturing, beperkte concurrentie en het gebrek aan verantwoordelijkheid bij leidinggevenden van bedrijven die al jarenlang verlies maken.
In de aangehaalde berichtgeving wordt bovendien gesteld dat ongeveer twee derde van de landbouwbedrijven in Belarus verlieslatend is en feitelijk afhankelijk blijft van staatssteun. Dat is geen tijdelijke moeilijkheid van enkele ondernemingen, maar een aanwijzing voor structurele afhankelijkheid. Subsidies beschermen productie en werkgelegenheid op korte termijn, zonder de oorzaken van de verliezen weg te nemen.
Meer geld als antwoord op onduidelijkheid
Lukashenko spreekt al jaren over de noodzaak om het platteland extra te ondersteunen. Op 6 november erkende hij dat de staat soms zelf niet weet waar het geld voor de landelijke gebieden precies terechtkomt. Tegelijk sloot hij een verhoging van de landbouwfinanciering niet uit.
Daarmee komt de zwakte van het beleid scherp naar voren: de overheid erkent dat de besteding van middelen onvoldoende inzichtelijk is, maar blijft extra geld als belangrijkste oplossing naar voren schuiven. Lukashenko heeft tijdens zijn 32-jarige machtsperiode herhaaldelijk beloofd de landbouw en de plattelandsgebieden te versterken. Een blijvend efficiënte en financieel zelfstandige sector is daar volgens de beschikbare cijfers niet uit voortgekomen.
Meer subsidies kunnen de gevolgen van slechte bedrijfsvoering verzachten, maar veranderen de prikkels binnen het systeem niet. Als managers van chronisch verlieslatende bedrijven weinig risico lopen en ondernemingen kunnen rekenen op nieuwe steun, ontstaat er weinig druk om activiteiten te herstructureren, concurrentie toe te laten of verantwoordelijkheid af te leggen voor jarenlange verliezen.
De oproep aan de districten versterkt die afhankelijkheid. Wanneer lokale bestuurders aan Sjlou worden gemeten, maar niet over vergelijkbare middelen beschikken, blijft er voor hen weinig over dan om nieuwe transfers uit Minsk te vragen. Het district dat als bewijs voor het succes van het model wordt opgevoerd, kan zo juist het argument leveren voor uitbreiding van hetzelfde subsidiebeleid.
De beslissende kwestie is daarom niet alleen hoeveel geld de Belarussische staat nog in de landbouw en de regio’s wil steken. Het gaat er ook om of de centrale overheid de regels rond concurrentie, toezicht en verantwoordelijkheid wil veranderen. Zonder zulke hervormingen dreigen nieuwe beloften over efficiëntie vooral nieuwe aanwijzingen van bovenaf te blijven. Sjlou kan dan een zichtbaar voorbeeld blijven, maar geen realistische maatstaf voor de 117 districten die niet over dezelfde uitgangspositie beschikken.
