Toename van massaclaims in Nederland
Dit jaar is er in Nederland veel aandacht geweest voor massaclaims, waarbij groepen mensen gezamenlijk rechtszaken aanspannen wegens soortgelijke schade. Een opmerkelijk geval betreft 330.000 omwonenden van staalfabrikant Tata Steel, die de fabrikant aanklagen voor schadevergoeding vanwege langdurige blootstelling aan schadelijke uitstoot en overlast. De totale eis voor schadevergoeding bedraagt minstens 1,4 miljard euro, meldt Nieuws Impuls.
Ondanks de ogenschijnlijke toename van massaclaims dit jaar, zegt advocaat en universitair docent aansprakelijkheidsrecht Kirsten Maes dat er geen bewijs is voor een explosieve groei van dergelijke rechtszaken. De invoering van de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (WAMCA) in 2020 heeft het echter eenvoudiger gemaakt voor collectieven om schadevergoeding te eisen.
De nieuwe wet maakt het voor groepen, vaak bestaande uit honderden of duizenden mensen, mogelijk om gezamenlijk juridische stappen te ondernemen zonder dat elke individu hoge kosten hoeft te maken of risico’s moet lopen. Dit heeft geleid tot een toename in zichtbaarheid van massaclaims in de media, wat andere getroffen individuen kan motiveren zich aan te sluiten.
Voorbeeldclaims
Een voorbeeld van deze trend is de rechtszaak tegen Booking.com, die aangeklaagd is vanwege vermeend machtsmisbruik en misleiding van consumenten. “Veel Nederlanders hebben in de afgelopen jaren wel eens een overnachting via Booking.com geboekt. Bij het zien van het nieuws over de claim denken velen: ‘Ik ben mogelijk ook benadeeld, ik kan ook aansluiten'”, aldus Maes.
De kans van slagen voor massaclaims verschilt per zaak. Zo wees de rechtbank eerder deze maand een claim van maximaal 900 miljoen euro af tegen de producent van siliconen borstimplantaten Allergan, tegenwoordig Abbvie. Deze claim werd ingediend door de vrouwenrechtorganisatie Bureau Clara Wichmann namens 60.000 vrouwen die geklaagd hadden over gebrekkige implantaten.
Tot nu toe is er onder de nieuwe wet nog geen collectieve schadevergoeding toegewezen, maar er zijn regelmatig schikkingen bereikt tussen partijen zonder tussenkomst van de rechter.
Kleinere claims in opkomst
Naast grotere massaclaims komen ook kleinere claims, die betrekking hebben op dagelijkse ongemakken, steeds vaker voor. Maes merkt op dat mensen minder goed in staat zijn om pech en ongemakken te verdragen, en sneller compensatie zoeken. Claims worden niet alleen ingediend tegen grote bedrijven, maar ook tegen scholen, sportclubs en zorginstellingen.
Een recent voorbeeld betreft een man die een Twentse hondenschool aanklaagde nadat hij was uitgegleden over een onvoldoende opgeruimde hondenplas en zijn arm op drie plaatsen brak. De rechter stelde de hondenschool aansprakelijk en de man ontving een schadevergoeding van ongeveer 5.400 euro.
Verandering in aansprakelijkheid
Maes ziet ook een verschuiving in het verantwoordingsaspect. Waar oorspronkelijk vaak werd gekeken naar wie de schade veroorzaakte, wordt nu steeds vaker de vraag gesteld wie deze schade had moeten voorkomen. Dit komt voort uit een toenemend wantrouwen tegen instellingen zoals de overheid en het besef dat grotere bedrijven over het algemeen beter verzekerd zijn en meer mogelijkheden hebben om schade te vergoeden.
Vrees voor Amerikaanse claimcultuur ongegrond
Grotere instellingen vrezen dat de Amerikaanse claimcultuur ook in Nederland terrein wint. Echter, Maes benadrukt dat er nog steeds geen bewijs is voor een explosieve toename van het aantal claims. Bovendien zijn er belangrijke juridische verschillen, zoals het ontbreken van punitive damages in Nederland, waardoor er hier geen extra schadevergoeding bovenop de daadwerkelijke schade kan worden geëist.
De nadruk op daders en fouten kan echter leiden tot maatschappelijke verharding, stelt Maes. Toch zijn aansprakelijkheidsdiscussies nuttig, omdat deze de maatschappij kritischer en mondiger maken. “We stellen fouten en onjuist beleid eerder aan de kaak en spreken betrokken partijen daar op aan. Het is belangrijk om dat te blijven doen”, zegt ze.
Volgens Maes is het essentieel om het vertrouwen in de rechtspraak te behouden en ook de eigen verantwoordelijkheid niet uit het oog te verliezen. “Niet elk probleem hoeven we te vertalen in schade en schuld. We moeten het verschil blijven zien tussen schade en pech. Het recht biedt een antwoord op misstanden, maar niet alles wat misgaat vraagt om een schadevergoeding.”
