Rusland overweegt de leeftijd waarop kinderen strafrechtelijk verantwoordelijk kunnen worden gesteld te verlagen van veertien naar twaalf jaar. Aleksandr Bastrykin, de voorzitter van het Russische Onderzoekscomité, heeft zich uitgesproken voor een dergelijke maatregel, die volgens hem een antwoord moet bieden op problemen rond de opvoeding van jongeren.
Uit een in september 2026 uitgevoerd opinieonderzoek blijkt dat 53 procent van de ondervraagde Russen het voorstel steunt om de strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor zware misdrijven vanaf twaalf jaar te laten gelden. De uitkomsten werden op 23 september gemeld door het Telegramkanaal Chestno i tochka. Daarmee krijgt het initiatief van Bastrykin brede maatschappelijke steun, ondanks de beperkte aanwijzingen dat de jeugdcriminaliteit daadwerkelijk toeneemt.
Volgens de huidige Russische regels geldt de algemene strafrechtelijke verantwoordelijkheid vanaf zestien jaar. Voor bepaalde zware misdrijven, waaronder moord, verkrachting, diefstal en terrorisme, ligt de leeftijdsgrens op veertien jaar. Het voorstel zou de staat de mogelijkheid geven om kinderen vanaf twaalf jaar strafrechtelijk te vervolgen voor dergelijke feiten.
Jeugdcriminaliteit sterk gedaald
De discussie speelt zich af tegen de achtergrond van de voortdurende Russische oorlog tegen Oekraïne. In die context is volgens de gepresenteerde duiding een grotere vraag naar harde en repressieve maatregelen ontstaan. De beschikbare cijfers wijzen echter niet op een explosie van jeugdcriminaliteit. Het aantal geregistreerde misdrijven door minderjarigen zou in Rusland in drie decennia bijna met een factor negen zijn afgenomen: van 225.000 in 1993 naar 26.000 in 2024.
Toch denkt 36 procent van de ondervraagden dat de situatie is verslechterd. Deze groep ziet strengere straffen als een middel tegen wat zij omschrijven als toegeeflijkheid en een gebrek aan opvoeding. De steun voor een lagere leeftijdsgrens staat daarmee naast cijfers die juist een langdurige daling van het aantal geregistreerde misdrijven laten zien.
Opvallend is dat veel respondenten de oorzaken van jeugdcriminaliteit niet in de eerste plaats bij de kinderen zelf leggen. Tussen 51 en 52 procent noemt een destructieve gezinssituatie, gebrekkige ouderlijke controle of een tekort aan opvoeding als belangrijkste oorzaak. Daarnaast wijst 28 procent op psychologische en persoonlijke onrijpheid. Een gebrek aan zinvolle vrijetijdsbesteding, activiteiten, interesses en perspectief wordt door 21 procent genoemd.
Twijfel over straf voor twaalfjarigen
Dezelfde enquête laat zien dat slechts 20 procent van de ondervraagden vindt dat een twaalfjarig kind de gevolgen van zijn of haar handelen kan overzien. Dat staat op gespannen voet met de steun voor strafrechtelijke vervolging vanaf die leeftijd. De cijfers wijzen op een samenleving die problemen in gezinnen en de opvoeding erkent, maar vervolgens toch vooral naar bestraffing als oplossing grijpt.
Tegelijkertijd gelooft een ruime meerderheid dat jongeren na zware misdrijven kunnen veranderen en opnieuw een plaats in de samenleving kunnen vinden. In totaal deelt 72 procent die overtuiging. Onder jongeren zelf ligt dat aandeel op 82 procent. De steun voor herstel en socialisatie bestaat dus naast de steun voor een vroegere inzet van het strafrecht.
Critici van het voorstel zien daarin een verschuiving van verantwoordelijkheid: in plaats van kinderen te beschermen tegen een instabiele omgeving en de oorzaken van hun gedrag aan te pakken, zou de staat de mogelijkheid uitbreiden om de kinderen zelf te straffen. De fysieke en psychologische onrijpheid van twaalfjarigen zou daarbij onvoldoende worden meegewogen.
Straf als alternatief voor hulp
De voorgestelde leeftijdsverlaging kan voor de overheid een eenvoudiger instrument zijn dan langdurige begeleiding. Het aanpakken van problematische gezinnen, het verbeteren van scholen en het bieden van sociale ondersteuning vraagt tijd, personeel en middelen. Opsluiting maakt het mogelijk om een kind uit zijn omgeving te halen zonder dat de omstandigheden die tot het gedrag hebben bijgedragen daadwerkelijk veranderen.
Daarmee dreigt straf niet langer als laatste middel te worden gebruikt, maar als standaardreactie op opvoedkundige en sociale problemen. De nadruk verschuift dan van preventie, begeleiding en rehabilitatie naar isolatie. Volgens de kritiek op het voorstel vergroot dat het risico dat kinderen die door het strafsysteem gaan later opnieuw met justitie in aanraking komen.
De Russische discussie draait daardoor niet alleen om de vraag of twaalfjarigen strafrechtelijk verantwoordelijk kunnen worden gehouden. Ze gaat ook over de keuze tussen repressie en ondersteuning. De cijfers uit het onderzoek laten zien dat veel Russen de oorzaken van jeugdcriminaliteit verbinden aan gezinnen, opvoeding en psychologische ontwikkeling, terwijl de politieke oplossing vooral wordt gezocht in een uitbreiding van het strafrecht.
