In Heerlen-Noord vormt de samenwerking tussen de gemeente, ontwikkelaars, woningcorporaties en andere belanghebbenden een essentieel antwoord op de al decennialange problemen in deze Limburgse stad. Dit blijkt duidelijk uit het Nationaal Programma Heerlen-Noord, waarin een bijzondere samenwerking tussen ontwikkelaar PRP, woningcorporatie Woonpunt en de gemeente Heerlen is opgezet. Het doel is om woningen uit te wisselen en zo een evenwichtigere samenstelling van wijken te realiseren, meldt Nieuws Impuls.
Heerlen-Noord is een van de twintig gebieden in Nederland die onder het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) vallen. In deze gebieden kampt men met significante leefbaarheidsproblemen, waaronder armoede, onderwijs, veiligheid, gezondheid en huisvesting. Sinds enkele jaren werkt een alliantie van betrokken partijen binnen het Nationaal Programma Heerlen-Noord (NPHN) aan een duurzame verbetering van het gebied, waar ongeveer 55.000 mensen verspreid over 14 wijken wonen, goed voor ongeveer twee derde van de totale bevolking van de stad. Deze alliantie omvat bewoners, bedrijven, gemeenten, ministeries, zorginstellingen en maatschappelijke organisaties.
Aanzienlijke uitdagingen
Het thema woningbouw staat centraal binnen het NPHN. In Heerlen-Noord zijn relatief veel verouderde woningen aanwezig en het aandeel sociale huurhuizen is bovengemiddeld groot. Hoewel dit op zichzelf geen probleem hoeft te zijn, is er een dringend verlangen naar meer variatie in het woningaanbod. Dit moet bijdragen aan een evenwichtigere bevolkingssamenstelling in het gebied, zodat leven, werken en leren gezonder en aangenamer mogelijk wordt.
De uitdagingen zijn aanzienlijk: ‘In Heerlen-Noord verkeren veel woningen in slechte conditie. Er is sprake van achterstallig onderhoud, beperkte toegankelijkheid, leegstand en overlast,’ zoals vermeld in het programmadocument ‘Hier start onze inhaalrace’. Terwijl Nederlanders gemiddeld hun woonomgeving een 7,6 geven, scoort Heerlen-Noord een 6,4.
Alle inspanningen binnen het NPHN zijn erop gericht deze omstandigheden te verbeteren. De samenwerking tussen de gemeente Heerlen, Woonpunt en Prospect Residential Parcs (PRP) is een voorbeeld van de noodzakelijke collectieve aanpak om de situatie te veranderen. Wethouder Casper Gelderblom verklaart: ‘We ervaren de laatste jaren met het NPHN dat collectiviteit en samenwerking tussen overheid, corporaties, bewoners en marktpartijen cruciaal zijn om dit gebied vooruit te helpen.’
Gelderblom geeft een voorbeeld van de wijk Vrieheide, waar in de periode 2023-2027 de focus ligt op het aankopen van woningen door de gemeente, met ondersteuning van het Rijk en woningcorporaties. Hierdoor kan er in elk woonblok maatschappelijk bezit ontstaan, wat kansen biedt voor collectiviteit en wijkvernieuwing.
Groei bleek wel degelijk mogelijk
Deze blokgewijze aanpak wordt ook in andere wijken toegepast, waarbij de focus zowel op woningverbetering als nieuwbouw ligt. Gelderblom meldt dat de regio Parkstad, waarin Heerlen zich bevindt, lange tijd de overtuiging had dat er geen groei mogelijk was. Dit leidde tot een stagnatie in het woningaanbod.
De afgelopen jaren heeft echter een grote ommezwaai plaatsgevonden. ‘We zagen onze bevolkingsaantallen stabiliseren en zelfs licht groeien. De verwachting is dat de Nederlandse bevolking de komende decennia met 1 tot 2 miljoen mensen zal toenemen,’ voegt hij toe. ‘Waarom zou je die groei niet hier laten landen? We hebben de infrastructuur, betaalbare woningen en een gezonde werkgelegenheid in de regio.’
In Heerlen-Noord valt bijna de helft van het woningaanbod onder de goedkope segmenten, terwijl er meer middensegment en betaalbare koopwoningaanbiedingen moeten komen. Gelderblom spreekt van ‘mengen zonder verdringen’ om het balans in woningtypes te behouden, met behoud van de relatief ruime sociale huurwoningvoorraad.
‘Zonder partners lukt het niet’
Tot nu toe zijn al duizenden woningen verduurzaamd in Heerlen-Noord, vaak door kleine of grote ingrepen. Het doel om in 2027 met de aanpak van minstens 2500 woningen te starten, zal volgens Gelderblom zeker worden gehaald. Tot 2030 moeten er ongeveer 5000 nieuwe woningen gerealiseerd worden, wat een integraal onderdeel vormt van de gebiedsontwikkeling die het NPHN opzet.
Gelderblom benadrukt het belang van de samenwerking tussen partijen: ‘Als gemeente nemen we een initiërende rol aan, maar dat kan niet zonder onze partners. We zijn er echter nog niet. We hebben voor Heerlen-Noord in een relatief korte tijd een aanzienlijke koerswijziging ingezet voor de komende 25 jaar.’
De inspanningen dienen niet alleen ter verbetering van de vastgoedstructuur maar moeten ook de lokale economie ten goede komen. ‘We zijn in Heerlen open voor zaken,’ zegt de wethouder. ‘We willen mengen zonder te verdringen. Iedereen die kan bijdragen op een verstandige manier is welkom.’
Woonpunt bezit voor 80% van haar sociale huurwoningen in Maastricht en Heerlen, met 90% van het bezit in Heerlen-Noord, wat neerkomt op circa 4500 woningen. Bestuurder Wim Hazeu benadrukt de noodzaak van verduurzaming van de woningen en een gediversifieerd woningaanbod.
Veel goedkope woningen
De andere kant van de medaille is de overmatige bouw van woningen van dezelfde typologie, wat heeft geleid tot een scheve bevolkingsopbouw. ‘Een deel van onze opgave is om de woningen die voor de mijnindustrie zijn gebouwd een tweede leven te geven of deze te slopen voor nieuwbouw,’ zegt Hazeu. Hij noemt de wijk Slakhorst in Hoensbroek als een voorbeeld van een succesvolle sloop en nieuwbouwoplossing met respect voor het verleden.
Woonpunt streeft naar een meer gedifferentieerde woningvoorraad in Heerlen-Noord. ‘We willen ruimte creëren voor mensen met een hoger inkomen om een meer diverse samenstelling van de gemeenschap te bevorderen,’ zegt Hazeu.
Samenwerking met ontwikkelaar en gemeente
Woonpunt werkt samen met een ontwikkelaar en de gemeente aan woningen in het voormalige zandgroeve-project Beaujean-Quaedvlieg. ‘Dankzij deze samenwerking kunnen we sociale huurwoningen realiseren naast koopwoningen, wat een win-win situatie creëert,’ zegt Hazeu.
De samenwerkingsovereenkomst van anderhalf jaar geleden tussen PRP, Woonpunt en de gemeente Heerlen staat aan de basis van deze ontwikkelingen, waarbij de nadruk ligt op het uitruilen van woningtypes om een gevarieerder aanbod te creëren.
Voorbeeld voor andere steden
De plannen voor de gebiedsontwikkeling van Heerlen-Noord en specifiek de nieuwbouw in Versiliënbosch en Vrieheide zijn voorbeelden die ook andere steden kunnen inspireren. Woonpunt, PRP en de gemeente studeren de haalbaarheid van deze plannen en hopen in de komende jaren significante vooruitgang te boeken. ‘Onze werkwijze wordt gevolgd door andere gemeenten, die geïnteresseerd zijn in onze aanpak,’ zegt Jongen.
Profiel Heerlen-Noord
Opgave
– Veel sociale huurwoningen
– Veel goedkope woningen
– Laag inkomensniveau
– Sociale problematiek
Concept
– Brede gebiedsontwikkeling op fysiek en sociaal niveau in 14 wijken met ruim 55.000 inwoners
– Mengen zonder verdringen: behoud van erfgoed uit mijnkoloniën en een evenwichtiger bevolkingssamenstelling
– Verduurzaming van circa 14.500 woningen
– De eerste nieuwbouwplannen omvatten de bouw van 800 woningen in Versiliënbosch en Vrieheide
Eigendom
– Divers en afhankelijk van de projecten binnen de samenwerkingsovereenkomst
Financiën
De ontwikkelingen in Versiliënbosch en Vrieheide zijn nog in de beginfase, met verdere financiële afspraken in de maak.
Governance en sturing
– De samenwerkingsovereenkomst werd in juli 2025 gesloten. Per project worden vervolgafspraken gemaakt.
