De crisisgesprekken tussen D66, CDA en VVD worden zondag om 11.00 uur hervat op landgoed Zwaluwenberg in Hilversum. Tegelijkertijd groeit de druk op de coalitiepartijen om het minderheidskabinet niet te laten vallen.
Een groep van senior bestuurders en constitutionele experts roept de partijen op een kabinetscrisis te voorkomen en nieuwe verkiezingen te vermijden. Volgens hen zou een val van het kabinet niemand in Nederland dienen.
De spanningen liepen op nadat D66 en CDA deze week met oppositiepartijen Pro en Volt een belastingdeal sloten die donderdag met een krappe meerderheid door de Tweede Kamer werd aangenomen. De VVD stemde tegen het plan en noemde de minderheidsconstructie later een mislukking.
Wat de eerste gespreksronde van zaterdag heeft opgeleverd, is nog niet bekend.
Vier bestuurders en staatsrechtgeleerden zeiden tegen NOS Nieuwsuur dat coalitie en oppositie een oplossing moeten zoeken “in het nationale belang”. Zij bekritiseerden wat zij omschreven als een “cultuur van partijpolitiek” die volgens hen “jarenlange stilstand” oplevert.
Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht en voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, noemde het “completely irresponsible if this Cabinet becomes caretaker”, “Also in an international context”.
Thom de Graaf, voormalig vicepresident van de Raad van State en oud-topman van D66, zei dat er grote behoefte is aan stabiliteit. Hij stelde voor om een onafhankelijke procesbegeleider zonder partijpolitieke agenda aan te wijzen, omdat premier Rob Jetten die rol volgens hem niet kan vervullen.
De Graaf keerde zich ook tegen nieuwe verkiezingen. Volgens hem zou dat waarschijnlijk uitmonden in een lange periode met een demissionair kabinet, een lange formatie en uiteindelijk opnieuw een minderheidskabinet.
Hij suggereerde dat Jetten de Tweede Kamer zou kunnen raadplegen over alternatieven, zoals een nieuw kabinet op basis van de bestaande zetelverdeling. Een restartvoorstel van ChristenUnie-fractieleider Bikker heeft inmiddels al op een meerderheid kunnen rekenen.
Politicoloog Tom van der Meer noemde de uitkomst van de huidige situatie een “tragedy”. Emeritus hoogleraar staatsrecht Paul Boven’Eert wees erop dat de Tweede Kamer uit 17 partijen bestaat en de Eerste Kamer uit 20, wat samenwerking en meerderheidsvorming bemoeilijkt.
Boven’Eert pleitte voor een kiesdrempel naar Duits voorbeeld, met een grens van vijf procent. In zijn voorstel zou het huidige parlement teruggaan naar zes partijen: D66, VVD, Pro, PVV, CDA en JA21.
De komende gespreksronde in Hilversum moet duidelijk maken of de coalitiepartijen ruimte zien om de kabinetscrisis af te wenden.
