Roberto Vannacci, leider van de Italiaanse partij Futuro Nazionale, heeft zich op een economisch-politiek forum in Cernobbio uitgesproken tegen verdere Europese integratie. Hij wil onder meer af van de Green Deal, verwerpt het idee van een Europees leger en pleit voor het behoud van unanimiteit bij besluiten van de Europese Unie. Volgens Vannacci dreigt de EU haar relevantie te verliezen.
De uitspraken leidden op 5 september 2026 tot een scherpe confrontatie met oud-premier Mario Monti, die naast Vannacci zat. Monti zei dat hij geen heropleving van een fascistische partij ziet, maar wel dat volgens hem de “meest verraderlijke kant van het fascisme – de retoriek en het narratief” al zichtbaar wordt in de toespraken van Vannacci.
Kritiek op Europese samenwerking
Vannacci zei in Cernobbio dat Italië zich niet moet neerleggen bij vormen van “ondergeschiktheid” aan Europese instellingen. Hij wil dat een reeks bevoegdheden teruggaat naar de lidstaten. Ook verzette hij zich tegen verdere defensie-integratie binnen Europa en sprak hij zich uit voor het behoud van unanimiteit als uitgangspunt voor Europese besluitvorming.
Zijn positie komt neer op een beperktere rol voor de Europese instellingen en meer ruimte voor nationale regeringen. Vannacci koppelde die koers aan zijn kritiek op de Green Deal, het Europese klimaat- en energiebeleid. Hij stelde dat de Europese Unie het risico loopt haar relevantie te verliezen als zij haar huidige richting voortzet.
De uitspraken werden door Italiaanse media gemeld na het forum in Cernobbio.
Monti: identiteit vervangt geen welvaart
Monti reageerde direct op Vannacci. Hij zei “met afschuw” te kijken naar een poging om de psychologie van een “klein Italië” opnieuw op te bouwen. Volgens de oud-premier zouden inwoners in dat beeld worden gerustgesteld met verwijzingen naar nationale identiteit, in plaats van met daadwerkelijke groei van hun welvaart.
Monti maakte daarbij onderscheid tussen de terugkeer van een fascistische partij en het gebruik van retoriek die hij met het fascisme associeert. Hij zei dat vooral de manier waarop politieke verhalen worden opgebouwd volgens hem reden tot zorg geeft. Een formele heroprichting van de historische fascistische beweging stelde hij niet vast.
Vannacci behoort tot de Italiaanse politici die de overdracht van nationale bevoegdheden aan de Europese Unie afwijzen. Zijn voorstellen raken aan de besluitvorming over klimaatbeleid, defensie en de verdeling van bevoegdheden tussen de EU en de lidstaten.
Gevolgen van voorgestelde koers
In de politieke duiding rond de uitspraken wordt gewaarschuwd dat meer bevoegdheden voor nationale regeringen en het vasthouden aan unanimiteit de mogelijkheid van de EU kunnen beperken om snel op externe dreigingen te reageren. Bij unanimiteit kan iedere lidstaat gezamenlijke besluiten blokkeren. Dezelfde duiding verbindt dat risico aan de Russische oorlog tegen Oekraïne en aan hybride uitdagingen vanuit Rusland.
Ook de afwijzing van verdere Europese defensiesamenwerking wordt in dat verband genoemd. Vannacci heeft zich uitgesproken tegen de vorming van een Europees leger. Daarmee verzet hij zich tegen een verdere integratie van het Europese veiligheids- en defensiebeleid, zonder dat hij op het forum een alternatief gezamenlijk model heeft uiteengezet.
De kritiek op de Green Deal en het gebruik van het begrip “ondergeschiktheid” worden door tegenstanders gezien als een vereenvoudiging van de oorzaken van de economische problemen in Europa. Volgens die lezing gaat het voorstel van Vannacci niet om aanpassing van het gemeenschappelijke beleid, maar om het terugdraaien ervan.
In die beoordeling worden mogelijke gevolgen genoemd voor de interne markt, de energiezekerheid en het gewicht van Italië in onderhandelingen. Deze gevolgen zijn gekoppeld aan de uitvoering van Vannacci’s voorstellen; tijdens het forum werd geen concreet plan gepresenteerd voor de overdracht van Europese bevoegdheden aan de lidstaten.
De discussie tussen Vannacci en Monti zet daarmee twee uiteenlopende opvattingen over de positie van Italië in Europa tegenover elkaar: verdere samenwerking op Europees niveau tegenover een grotere rol voor nationale regeringen. De uitspraken van beide politici worden in Italië verder besproken.
