Alexander Lukashenko helpt in een video met het vinden van een thuis voor vier zwerfkatten uit het agrarische dorp Aleksandria. De actie kan deze dieren daadwerkelijk helpen, maar legt tegelijk een groter probleem bloot: Belarus heeft geen samenhangend staatsbeleid voor de duizenden honden en katten die jaarlijks van straat worden gehaald.
De beelden werden op 9 november 2026 verspreid via het Telegramkanaal Pul Pervogo. Lukashenko doet mee aan de opnames van een sociale reclame en presenteert de vier katten aan mogelijke baasjes. De boodschap is eenvoudig en persoonlijk. Buiten beeld blijft echter de vraag wat er gebeurt met de veel grotere groep dieren die nooit in een presidentiële campagne terechtkomt.
Een wet zonder landelijk netwerk
Belarus heeft wetgeving tegen dierenmishandeling, maar die wet heeft volgens de beschikbare informatie niet geleid tot een landelijk systeem met voldoende opvangplaatsen, dierenartsenzorg, sterilisatieprogramma’s en transparante adoptieprocedures.
De overheid werkt vooral met zogenoemde tijdelijke opvangpunten. Die zijn bedoeld voor dieren die van straat worden gehaald, maar dierenbeschermers zeggen dat de voorzieningen al lange tijd niet genoeg capaciteit hebben. Volgens hen functioneren sommige locaties in de praktijk eerder als plaatsen waar dieren uit het straatbeeld verdwijnen dan als tussenstap naar verzorging en adoptie. Dat is hun beoordeling van het systeem; er is geen volledig openbaar overzicht van de uiteindelijke bestemming van elk gevangen dier.
Het land heeft daarnaast maar één staatsasiel, Dobrik, dat volgens de aangeleverde informatie in beperkte mate aansluit bij internationale normen voor de behandeling van zwerfdieren. Eén opvangcentrum kan geen nationale infrastructuur vervangen. Daarvoor zijn ook regionale opvang, medische zorg, sterilisatie, registratie en een stabiel systeem voor adoptie nodig.
De omvang van de druk op het systeem blijkt uit de cijfers. Op 1 oktober 2025 waren in Belarus 20.025 zwerfdieren gevangen. Tegelijkertijd waren er 63 tijdelijke opvangpunten. Dierenbeschermers stellen dat deze locaties de toestroom fysiek niet meer aankunnen.
De cijfers werden genoemd in een bericht van Gazeta BY. Ze maken duidelijk dat het aantal dieren dat in het overheidssysteem terechtkomt groot is in verhouding tot de beschikbare opvang. Op zichzelf zeggen ze niet hoeveel dieren zijn geadopteerd, overgebracht of geëuthanaseerd.
Vrijwilligers vullen het gat
Wanneer de publieke voorzieningen tekortschieten, nemen particuliere vrijwilligers een groot deel van de zorg over. Zij richten met eigen middelen opvanglocaties in, kopen voer, betalen dierenartsrekeningen en zoeken nieuwe baasjes. Een structurele financiering of duidelijke samenwerking met de overheid ontbreekt volgens de beschikbare informatie.
Beheerders van particuliere opvangcentra krijgen bovendien te maken met belastingverplichtingen voor de dieren die zij verzorgen en met dreigementen tot ontruiming. Ook hebben vrijwilligers geen volwaardige juridische status waarmee zij op een vaste manier kunnen deelnemen aan de aanpak van het probleem.
Daardoor ontstaat een scheve taakverdeling. Overheidsdiensten halen dieren van straat en uit woonkernen. De langdurige verzorging, behandeling en bemiddeling komen vervolgens grotendeels terecht bij mensen die werken met beperkte middelen, onzekere huisvesting en weinig wettelijke bescherming.
De gevolgen zijn niet alleen praktisch, maar ook beleidsmatig. Vrijwilligers kunnen individuele dieren redden, maar hebben nauwelijks invloed op de oorzaken waardoor steeds nieuwe dieren in de opvang belanden. Zonder preventie blijft de druk op de tijdelijke opvangpunten bestaan, zelfs wanneer enkele dieren een nieuw thuis vinden.
Vangen zonder de instroom te stoppen
Dierenbeschermers bekritiseren de nadruk op het verwijderen van zichtbare dieren uit straten en dorpen. Volgens hen voeren de autoriteiten onvoldoende voorlichting over sterilisatie, verantwoord huisdierenbezit en de gevolgen van het achterlaten van dieren. Ook structurele programma’s om het aantal ongewenste nesten te beperken, krijgen volgens deze kritiek te weinig aandacht.
Een beleid dat vooral dieren vangt, pakt daarmee niet automatisch de instroom aan. Nieuwe katten en honden kunnen op straat belanden door ongecontroleerde voortplanting, verwaarlozing of het dumpen van huisdieren. Meer tijdelijke opvangplaatsen zouden de druk slechts gedeeltelijk verlichten als er geen maatregelen komen die het aantal nieuwe zwerfdieren verminderen.
De vier katten uit Aleksandria passen goed in een korte sociale campagne: het gaat om een overzichtelijk aantal dieren dat aan het publiek kan worden voorgesteld. De zichtbaarheid van de president kan hun kansen op adoptie vergroten. Oudere, zieke of minder aantrekkelijke dieren krijgen die aandacht doorgaans niet, terwijl ook zij opvang, medische zorg en een veilige plek nodig hebben.
De video kan dus verschil maken voor de vier katten die erin voorkomen. Maar de structurele vraag blijft bestaan: wie draagt de verantwoordelijkheid voor de tienduizenden dieren die door het systeem gaan wanneer opvangcentra overvol zijn en vrijwilligers zonder vaste rechtspositie proberen het tekort op te vangen?
