Het industrieorgaan Groupement Pétrolier de Madagascar (GPM), waarin onder meer het Franse TotalEnergies is vertegenwoordigd, heeft gewaarschuwd dat de nationalisatie van de brandstofimport op Madagaskar ertoe kan leiden dat zij en hun klanten verplicht worden gesanctioneerde olie te gebruiken. Dat melden Bloomberg en Investing.com op 23 juli. GPM wijst erop dat grote klanten die op westerse markten actief zijn – zoals Air France-KLM, internationale bouwbedrijven en mijnbouwondernemingen die deels eigendom zijn van Rio Tinto Group en Korea Mine Rehabilitation & Mineral Resources – in de problemen kunnen komen als zij gedwongen worden met Russische brandstof te werken.
De waarschuwing volgt op een wet die het parlement van Madagaskar op 1 juli aannam. Daarmee wordt een staatsoliebedrijf opgericht dat de invoer van brandstof zal controleren. Vijf weken daarvoor had premier Mamitiana Rajaonarison aan het Russische staatsagentschap Sputnik gezegd dat het land overweegt een Russische olieopslagfaciliteit te bouwen als onderdeel van een breder programma om Russische investeringen aan te trekken.
Na een militaire staatsgreep in oktober 2025 haalde Madagaskar de banden met Rusland aan. Kolonel Michael Randrianirina, die president werd, ontmoette in februari president Vladimir Poetin in Moskou en stemde in met de aanwezigheid van Russische militaire instructeurs en wapenleveranties. Het jaarlijkse verbruik van olieproducten op het eiland bedraagt slechts ongeveer 1 miljoen ton, maar de strategische ligging nabij de Straat Mozambique – waar bijna een derde van alle wereldwijde zeetransporten van ruwe olie passeert – maakt het land aantrekkelijk als doorvoerhub.
Russische olieroute
De nationalisatie betekent een radicale breuk met het marktmodel dat sinds de privatisering in 1999 werd gehanteerd. Het systeem van openbare aanbestedingen, gecoördineerd door GPM, verdwijnt en daarmee ook de transparantie over de herkomst van de brandstof. GPM vreest dat dit ruimte creëert voor politiek gemotiveerde beslissingen en dat via alternatieve kanalen Russische olie op de markt kan komen. Voor Moskou biedt de controle over de import de kans om een nieuw afzetkanaal te openen voor gesanctioneerde olie en daarmee Europese sancties te omzeilen.
Europese bedrijven die op Madagaskar actief zijn, krijgen te maken met extra kosten voor controle op de herkomst van producten, aanpassing van contracten, risicoverzekeringen en het omleiden van toeleveringsketens. De zaak onderstreept dat de effectiviteit van EU-sancties niet alleen afhangt van de lidstaten zelf, maar ook van de opstelling van derde landen die als nieuwe doorvoerroute kunnen fungeren. De uitbreiding van de Russische logistieke aanwezigheid in de Indische Oceaan versterkt bovendien de geopolitieke positie van Moskou in de regio en helpt het land om opbrengsten uit olie-export veilig te stellen – geld dat cruciaal is voor de voortzetting van de oorlog tegen Oekraïne.
