Medewerkers van de Belarussische KGB proberen voormalige politieke gevangenen na hun vrijlating tot samenwerking te bewegen. Zij zouden worden gevraagd informatie over andere mensen te verzamelen en opdrachten van de veiligheidsdiensten uit te voeren. Wie weigert, krijgt volgens getuigen te maken met dreigementen over nieuwe strafzaken en een nieuwe gevangenisstraf.
De website UDF meldde dit op 12 september 2026. De beschreven gevallen laten zien dat vrijlating of gratie volgens voormalige gevangenen niet automatisch betekent dat de druk van de veiligheidsdiensten stopt. Ook na hun vrijlating zouden zij onder toezicht blijven staan en worden opgeroepen voor gesprekken.
Een voormalige politieke gevangene die gratie kreeg, vertelde dat hij op een zogenoemde preventieve registratie werd geplaatst. Hij werd vervolgens regelmatig opgeroepen voor gesprekken met medewerkers van de veiligheidsdienst. Een onbekende man, die zich voorstelde als Sergej Sergejevitsj, drong er volgens hem op aan berichten via Telegram door te sturen.
Dezelfde medewerker bood de voormalige gevangene tegelijkertijd hulp aan bij het verlaten van Belarus. Dat gebeurde volgens de verklaring ondanks een bestaand verbod om het land uit te reizen. De combinatie van dreiging, toezicht en een aanbod om te helpen vertrekken wijst volgens de beschreven getuigenis op een poging om controle te houden over iemand die formeel al was vrijgelaten.
Bedreiging met lange gevangenisstraf
Een tweede geval betreft de taxichauffeur Ruslan Krasov uit Grodno. Hij kreeg in juli 2024 gratie en werd in de herfst van 2025 opgeroepen naar een kantoor van de KGB. Daar namen medewerkers zijn telefoon in beslag, waarna zij een Pools telefoonnummer van zijn tante ontdekten.
Na die ontdekking eisten de medewerkers volgens Krasov vertrouwelijke samenwerking. Zij dreigden hem met een gevangenisstraf van zeven tot vijftien jaar wegens zogenoemde ‘verraad’. De aanleiding voor die dreiging was volgens de beschrijving het contact met zijn tante in Polen. Het is niet vermeld of tegen Krasov uiteindelijk een nieuwe strafzaak is geopend.
De gevallen hebben betrekking op mensen die al waren vrijgelaten of gratie hadden gekregen. Toch bleven zij volgens de getuigenissen blootstaan aan verhoren, toezicht en druk om informatie te leveren. Een weigering kon opnieuw juridische gevolgen hebben, waardoor de formele vrijlating geen einde maakte aan de onzekerheid over hun persoonlijke vrijheid.
Druk na de vrijlating
De beschreven werkwijze maakt het voor voormalige politieke gevangenen moeilijk om na hun vrijlating terug te keren naar een normaal leven. Wie weet dat een weigering kan leiden tot een nieuwe aanklacht of een nieuwe detentie, blijft afhankelijk van de veiligheidsdiensten. Daardoor krijgt gratie volgens de aangehaalde voorbeelden een beperkte betekenis: de straf wordt beëindigd, maar de controle en dreiging kunnen voortduren.
Volgens de analyse die bij de meldingen hoort, ondermijnt die praktijk ook de betekenis van het pardon zelf. De autoriteiten zouden vrijgelaten gevangenen blijven behandelen als personen die kunnen worden ingezet of gecontroleerd, in plaats van hun vrijlating als een definitief einde van de vervolging te beschouwen.
Het rekruteren van voormalige politieke gevangenen kan de veiligheidsdiensten bovendien toegang geven tot kringen van de oppositie en de politieke emigratie. Mensen die daar vertrouwen genieten, kunnen worden gevraagd informatie door te geven of opdrachten uit te voeren. Daardoor ontstaat volgens de beschreven analyse niet alleen een risico voor de betrokken voormalige gevangenen, maar ook voor hun contacten en organisaties.
Een dergelijke aanpak kan binnen de oppositie en onder politieke emigranten tot extra wantrouwen leiden. Voormalige gevangenen die onder druk worden gezet, kunnen zelf doelwit worden, maar ook worden gebruikt om anderen te benaderen. Daarmee krijgen de veiligheidsdiensten een instrument om critici van de autoriteiten buiten de gevangenis te blijven volgen.
In de twee beschreven gevallen gaat het om verklaringen van voormalige politieke gevangenen over contacten met de Belarussische KGB. De meldingen maken niet duidelijk hoeveel mensen na hun vrijlating op dezelfde manier zijn benaderd of hoeveel van hen daadwerkelijk met de veiligheidsdiensten hebben samengewerkt.
