Alexander Lukashenko heeft Richtlijn nr. 1 van Belarus ingrijpend herschreven. Het document, dat eerder vooral draaide om de bestrijding van alcoholmisbruik en drugsgebruik en om veiligheid op de werkvloer, richt zich voortaan op elf prioritaire gebieden binnen de zogenoemde openbare veiligheid.
De nieuwe versie geeft meer aandacht aan ordehandhaving, de bestrijding van wat de autoriteiten als ‘extremisme’ bestempelen, migratiecontrole en informatiebeveiliging. Arbeidsveiligheid is teruggebracht tot een algemene paragraaf. Daarmee verschuift het zwaartepunt van een richtlijn over maatschappelijke en arbeidsgerelateerde risico’s naar een breder systeem voor toezicht en controle.
Over de herschrijving werd op 9 september 2026 bericht. De wijzigingen werden besproken in een publicatie van Belsat, waarin de nieuwe prioriteiten en de mogelijke gevolgen voor de binnenlandse repressie worden beschreven.
Meer toezicht en controle
Een belangrijk onderdeel van de nieuwe richtlijn is de ontwikkeling van technische middelen voor toezicht. Daarbij worden onder meer drones genoemd en de Republikeinse Systeem voor Monitoring van de Openbare Veiligheid, een landelijk monitoringsysteem dat in de richtlijn wordt aangeduid met de afkorting RSMOB.
De nadruk op technische observatie betekent dat veiligheidsstructuren volgens de beschreven aanpak eerder zicht moeten krijgen op mogelijke risico’s en groepen die als bedreigend worden beschouwd. De richtlijn koppelt die instrumenten aan ideologisch werk en aan het verdedigen van ‘traditionele waarden’ binnen de strijd tegen extremisme.
Ook externe migratieprocessen krijgen een afzonderlijke plaats in het document. De controle daarop wordt naast ordehandhaving, informatiebeveiliging en ideologische activiteiten tot de prioriteiten gerekend. In de beschreven opzet worden maatschappelijke veiligheid en migratie daardoor niet langer alleen als bestuurlijke of sociale vraagstukken behandeld, maar ook als onderdelen van een veiligheidsbeleid dat nauw met staatscontrole is verbonden.
Ruimere interpretatie van extremisme
De herschreven richtlijn gebruikt begrippen als ‘extremisme’ en ‘destructieve uitingen’ als onderdeel van de preventieve aanpak. Volgens de in de berichtgeving aangehaalde deskundigen kan de ruime formulering de autoriteiten extra mogelijkheden geven om afwijkende opvattingen al in een vroeg stadium als risico te behandelen.
Dat kan gevolgen hebben voor mensen die kritiek uiten op het beleid van Lukashenko of zich buiten de door de staat toegestane politieke kaders organiseren. De nieuwe tekst spreekt niet alleen over het bestrijden van concrete overtredingen, maar legt ook nadruk op het voorkomen van zogenoemd ontrouw gedrag. Daardoor wordt de grens tussen openbare veiligheid en politieke loyaliteit minder duidelijk.
De beschreven ontwikkeling past volgens de aangehaalde analyse in een verdere aanscherping van het repressieve beleid van het regime van Lukashenko. Het begrip openbare veiligheid kan daarbij worden gebruikt als verzamelterm voor toezicht op de politieke houding van burgers, voor controle op maatschappelijke groepen en voor het beperken van ruimte voor onafhankelijke meningsvorming.
Gevolgen voor onafhankelijke meningen
De nieuwe richtlijn breidt de rol uit van veiligheidsdiensten en andere overheidsorganen die potentiële risico’s vroegtijdig moeten signaleren en tegengaan. In de praktijk kan dat de druk verhogen op groepen die door de autoriteiten als niet-loyaal worden gezien, ook wanneer hun activiteiten niet rechtstreeks met geweld of criminaliteit te maken hebben.
De combinatie van digitale observatie, ideologische vorming, migratiecontrole en een brede aanpak van extremisme creëert volgens de beschreven beoordeling meer mogelijkheden voor preventieve interventie. Daarmee wordt niet alleen gereageerd op concrete incidenten, maar wordt ook geprobeerd gedrag en opvattingen vooraf te sturen.
De herschrijving maakt van Richtlijn nr. 1 dus een document waarin openbare veiligheid centraal staat, maar waarin tegelijkertijd instrumenten worden opgenomen voor toezicht op informatie, maatschappelijke organisatie en politieke houding. De eerder prominente aandacht voor veiligheid op de werkvloer is in de nieuwe versie naar de achtergrond verdwenen.
