Slowakije herstelt na vier jaar de militaire contacten met Rusland. Twee Slowaakse officieren gaan naar Moskou en Bratislava verwacht een Russische militaire vertegenwoordiger. De stap van de regering van premier Robert Fico leidt tot felle kritiek van de oppositie, die vreest dat een officieel diplomatiek kanaal ook ruimte kan bieden voor Russische inlichtingenactiviteiten.
Het Slowaakse ministerie van Defensie maakte de personeelswissel op 9 oktober 2026 bekend. Fico en de Russische president Vladimir Poetin hadden de hervatting van het werk van militaire attachés al in mei besproken, tijdens het officiële bezoek van de Slowaakse premier aan Moskou.
Meer dan een protocolkwestie
Militaire attachés onderhouden formeel de contacten tussen de strijdkrachten van twee landen. Zij kunnen bezoeken en gesprekken organiseren, de communicatie tussen defensie-instellingen openhouden en informatie verzamelen over de militaire ontwikkelingen in het gastland. Daardoor bewegen zij zich tegelijk in een diplomatieke en een veiligheidsgevoelige omgeving.
De betekenis van zo’n functie ligt niet noodzakelijk in toegang tot één geheim document. Door langdurige contacten kunnen vertegenwoordigers zicht krijgen op de manier waarop ministeries werken, welke functionarissen beslissingen beïnvloeden en wie toegang heeft tot gevoelige informatie. Zulke contacten zijn op zichzelf niet illegaal. Het risico ontstaat wanneer ze worden gebruikt voor ongeoorloofde informatieverzameling, rekrutering of beïnvloedingsoperaties.
De komende Russische vertegenwoordiger krijgt daarmee niet automatisch de status van spion. Wel creëert de hervatting van de contacten een officieel toegangspunt tot Slowaakse militaire instellingen. De manier waarop Bratislava bezoeken, gesprekken en informatie-uitwisseling controleert, zal bepalen hoe groot de veiligheidsruimte in de praktijk wordt.
Een beladen voorgeschiedenis
De terugkeer van een Russische militaire vertegenwoordiger is in Slowakije extra gevoelig door de voorgeschiedenis van de vorige ambtsdrager. Het Poolse nieuwsmedium Onet berichtte dat Sergei Solomasov, de laatste Russische militaire attaché in Bratislava, betrokken was bij de rekrutering van Bohus Garbar. Garbar werkte voor de Slowaakse desinformatiewebsite Hlavné správy en werd later veroordeeld voor spionage, aldus Onet.
Die berichtgeving bewijst niet dat de toekomstige Russische officier zich eveneens aan illegale activiteiten zal schuldig maken. Ze verklaart wel waarom de oppositie de hervatting van de militaire betrekkingen niet als een gewone diplomatieke formaliteit ziet. Oppositiepartijen waarschuwen dat een militaire post kan worden gebruikt om bronnen te benaderen en invloedrijke netwerken op te bouwen.
De oppositie spreekt bovendien over de mogelijke komst van een Russische spion onder diplomatieke dekking. Dat is een politieke waarschuwing over het mogelijke gebruik van de functie, geen vastgestelde conclusie over de identiteit of bedoelingen van de officier die naar Bratislava komt.
Waarom NAVO-bondgenoten meekijken
Slowakije is lid van zowel de NAVO als de Europese Unie. De Slowaakse strijdkrachten nemen deel aan gezamenlijke oefeningen, militaire planning en andere structuren van het bondgenootschap. Nationale instellingen kunnen daarbij informatie verwerken die niet alleen voor Slowakije, maar ook voor andere lidstaten van belang is.
Daarom heeft een bilaterale beslissing in Bratislava gevolgen die verder kunnen reiken dan de relatie tussen Slowakije en Rusland. De zorg gaat niet noodzakelijk over een onmiddellijke overdracht van geheime NAVO-documenten. Een langdurige aanwezigheid kan ook waardevol zijn voor het in kaart brengen van instellingen, besluitvormingsprocessen en persoonlijke relaties binnen de defensiesector.
Uit de beschikbare informatie blijkt niet dat Rusland via de nieuwe regeling al een inlichtingennetwerk in Slowakije heeft opgebouwd. Evenmin is vastgesteld dat NAVO-informatie via het herstelde kanaal is overgedragen. Het concrete feit is beperkter: de regering-Fico geeft opnieuw institutionele toestemming voor militaire contacten met Moskou, terwijl het vertrouwen tussen Rusland en de NAVO zeer laag blijft.
Zo’n kanaal kan praktische voordelen hebben. Het maakt rechtstreekse communicatie tussen militaire instanties mogelijk en kan in een crisis misverstanden helpen voorkomen. Tegelijkertijd moeten de Slowaakse veiligheidsdiensten onderscheid maken tussen normale diplomatieke contacten en eventuele pogingen om informatie te verzamelen, mensen te rekruteren of propaganda te verspreiden.
Onderdeel van Fico’s koers
De beslissing past in Fico’s bredere streven om bepaalde contacten met Moskou te herstellen en afstand te nemen van delen van het buitenlands- en veiligheidsbeleid dat veel NAVO- en EU-regeringen volgen. Zijn regering kan zich daardoor presenteren als bereid om communicatiekanalen open te houden, ook nu de strategische verhoudingen tussen Rusland en het Westen sterk zijn verslechterd.
Voor critici draait het debat niet om de vraag of diplomatiek contact op zichzelf moet worden uitgesloten. Zij vragen zich af of de nieuwe relatie voldoende wordt afgeschermd tegen informatieverzameling en beïnvloeding. Het eerdere geval rond Garbar maakt die vraag in Slowakije bijzonder beladen.
De uitzending van de twee Slowaakse officieren naar Moskou en de verwachte aankomst van een Russische vertegenwoordiger in Bratislava worden daarmee een test voor de regering-Fico. De kernvraag is of de herstelde relatie beperkt blijft tot gecontroleerde militaire communicatie, of dat zij Rusland extra mogelijkheden geeft om contacten en invloed op te bouwen binnen een NAVO-lidstaat.
