Ongeveer 70 procent van de Russische kolenbedrijven zal 2026 naar verwachting met verlies afsluiten. Het Russische ministerie van Energie raamt het gezamenlijke verlies van de sector op 300 tot 310 miljard roebel, terwijl bedrijven productie en personeel verminderen en steeds afhankelijker worden van staatssteun.
De cijfers werden op 15 oktober 2026 bekendgemaakt in verband met verklaringen van vice-minister van Energie Dmitri Islamov. In de eerste helft van het jaar bedroegen de verliezen van de kolenbedrijven 178,2 miljard roebel. Dat was minder dan de 225 miljard roebel in dezelfde periode van 2025, maar het ministerie verwacht voor het volledige jaar opnieuw een verlies van honderden miljarden.
Van uitzonderlijk probleem naar structurele toestand
Het aandeel verlieslatende bedrijven is in enkele jaren sterk toegenomen. In 2022 ging het volgens het ministerie om 17 procent van de sector. Dat percentage steeg naar 31 procent in 2023 en 52 procent in 2024. In 2025 bereikte het 70 procent; voor 2026 wordt een vergelijkbaar niveau verwacht.
De reeks wijst op problemen die verder gaan dan een tijdelijke terugval bij enkele ondernemingen. De Russische kolensector verloor na de westerse sancties een belangrijk deel van zijn Europese afzetmarkt. Tegelijk zijn financiering en vervoer duurder geworden. Veel bedrijven dragen bovendien schulden uit eerdere jaren mee, waardoor lagere verkoopopbrengsten sneller tot verliezen leiden.
Meer dan 80 Russische kolenbedrijven maken nog gebruik van overheidsmaatregelen om hun activiteiten voort te zetten. In de eerste helft van 2026 hebben veel ondernemingen hun productie en personeelsbestand aangepast. Die ingrepen kunnen de kosten op korte termijn verlagen, maar lossen de problemen met afzet, transport en schulden niet op.
De omweg naar Azië
De belangrijkste opdracht voor de sector is volgens het ministerie de uitbreiding van leveringen aan landen in het oosten. Daarmee probeert Rusland de weggevallen Europese afzet te compenseren. Die verschuiving brengt echter hoge kosten met zich mee: kolen moeten over veel grotere afstanden naar oostelijke havens en afnemers worden vervoerd.
De spoorverbindingen die daarvoor beschikbaar zijn, waaronder de Baikal-Amoerspoorweg en de Trans-Siberische spoorlijn, hebben beperkte capaciteit. Daar komen stijgende spoorweg tarieven en kortingen voor Aziatische kopers bij. Daardoor blijft van de verkoopprijs minder over voor de producent.
Een nieuwe afnemer vinden is daarom niet voldoende. De kolen moeten ook tegen een prijs kunnen worden geleverd die winning, vervoer, financiering en schuldendienst dekt. De verliescijfers van het ministerie laten zien dat veel bedrijven dat evenwicht voorlopig niet bereiken. De oostwaartse export biedt wel een alternatief voor de Europese markt, maar geen eenvoudige vervanging ervan.
Staatssteun houdt bedrijven overeind
De overheidssteun voorkomt dat financiële problemen zich onmiddellijk vertalen in sluitingen. Daarmee koopt de staat tijd, maar verandert hij de economische basis van de sector niet. Europese markten komen er niet door terug, spoorcapaciteit kan niet snel genoeg worden uitgebreid en opgebouwde schulden verdwijnen niet.
Dat verandert ook de rol van kolen in de Russische economie. De sector gold lange tijd als bron van exportinkomsten en belastingopbrengsten. Nu zijn publieke middelen nodig om bedrijven operationeel te houden en de gevolgen van een abrupte inkrimping in belangrijke mijnbouwgebieden te beperken.
Voor de overheid betekent dit een lastige afweging. Meer steun kan mijnen en steengroeven langer openhouden, maar vergroot ook de kosten van een sector die volgens de eigen ramingen opnieuw honderden miljarden roebel verlies zal lijden. Minder steun kan sneller leiden tot productiebeperkingen en bedrijfsbeëindigingen.
Gevolgen voor mijnbouwregio’s
De gevolgen reiken verder dan de bedrijfsbalansen. In regio’s waar mijnen, dagbouw en toeleveranciers een groot deel van de lokale economie vormen, kan een inkrimping van de kolenproductie ook winkels, vervoerders en dienstverleners raken. Vooral plaatsen met weinig andere werkgevers zijn kwetsbaar voor een daling van de vraag.
De beschikbare cijfers bewijzen niet dat er al een landelijke golf van faillissementen of protesten op komst is. Wel maken ze duidelijk dat de sector al sterk op overheidssteun leunt en dat veel ondernemingen hun personeelsbestand en productie moeten aanpassen. Hoe zwaar de sociale gevolgen worden, zal afhangen van de duur van de verliezen, de beslissingen over afzonderlijke mijnen en de ruimte die regionale overheden hebben om de getroffen gebieden te ondersteunen.
Voor Rusland draait de kolenkwestie daardoor niet alleen om de vraag of het meer naar Azië kan exporteren. Het gaat ook om de prijs van die route en om de vraag hoe lang de staat de verliezen kan blijven opvangen.
