Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft geoordeeld dat Hongarije het stakingsrecht van leraren te ver heeft beperkt. Regels die tijdens een staking kinderopvang, minimale dienstverlening en een deel van de lessen verplicht stelden, vormden volgens het Hof een onevenredige inmenging in de rechten van leraren en hun vakbonden.
De maatregelen waren in februari 2022 ingevoerd door de regering van Viktor Orbán, met een beroep op de Covid-19-pandemie. De uitspraak is nog niet definitief: Hongarije kan tot 6 januari 2027 om herziening vragen.
Staken, maar het onderwijs grotendeels laten doorgaan
De zaak draaide om een decreet over verplichte minimumdiensten. Ook wanneer leraren het werk neerlegden, moesten scholen toezicht op kinderen blijven organiseren en delen van het reguliere onderwijs verzorgen.
Daarmee bleef niet alleen een beperkte noodvoorziening overeind. De verplichtingen waren volgens het Hof zo ruim dat de praktische druk van een staking aanzienlijk afnam. Een staking kon formeel doorgaan, maar verloor een belangrijk deel van haar werking als scholen tegelijkertijd een groot deel van hun normale taken moesten blijven uitvoeren.
Het Hof stelde niet dat een staat tijdens een staking nooit de continuïteit van het onderwijs mag beschermen. Het beslissende punt was de verhouding tussen dat doel en de mogelijkheid van werknemers om hun belangen collectief te verdedigen. Het stakingsrecht is niet onbeperkt, maar beperkingen moeten een legitiem doel dienen en proportioneel zijn. Volgens de uitspraak voldeed de Hongaarse regeling daar niet aan.
Een grens aan crisismaatregelen
Hongarije had de regels ingevoerd onder verwijzing naar de gezondheidscrisis. De uitspraak maakt duidelijk dat een noodsituatie op zichzelf niet volstaat om een fundamenteel recht vergaand in te perken. Ook tijdens een pandemie moet de overheid uitleggen waarom een beperking nodig is en ervoor zorgen dat die niet verder gaat dan noodzakelijk.
De beslissing gaat specifiek over de voorwaarden waaronder Hongaarse leraren konden staken. Ze vormt geen algemene beoordeling van het onderwijsbeleid van de regering-Orbán. Wel raakt de zaak aan een breder conflict over de positie van leraren, die de afgelopen jaren aandacht hebben gevraagd voor lage lonen, hoge werkdruk en problemen in het onderwijs.
Voor vakbonden is vooral van belang dat het Hof niet alleen keek naar het formele bestaan van het stakingsrecht, maar ook naar de vraag of dat recht in de praktijk effect kon hebben. Een recht dat door omvangrijke verplichtingen grotendeels wordt uitgehold, kan volgens die redenering niet zonder meer als daadwerkelijk beschermd worden beschouwd.
Telex berichtte op 15 oktober 2026 over de uitspraak. De eerstvolgende stap ligt nu bij de Hongaarse regering. Als Boedapest geen herziening vraagt of als zo’n verzoek geen verandering brengt, moet Hongarije de regels aanpassen aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Welke wettelijke en praktische wijzigingen daarvoor nodig zijn, staat nog niet vast.
Lees het bericht van Telex over de uitspraak.
