De Europese Commissie heeft nationale investeringsplannen goedgekeurd voor zestien EU-lidstaten, waarmee zij kredieten kunnen opnemen uit het nieuwe veiligheidsfonds SAFE. Het gaat in totaal om maximaal 150 miljard euro aan langlopende leningen voor directe aankopen van Oekraïens wapentuig en voor de uitbreiding van gemeenschappelijke productie met de Oekraïense defensie-industrie.
Polen is met 43,73 miljard euro veruit de grootste bestemmeling, gevolgd door Roemenië (16,68 miljard), Italië (14,90 miljard) en België (8,34 miljard). Ook andere lidstaten, waaronder meerdere Oost-Europese landen, hebben plannen ingediend die nu zijn goedgekeurd. De leningen komen uit het instrument ‘Security Action for Europe’ (SAFE), dat in mei 2025 is vastgesteld en bedoeld is om de Europese defensiecapaciteit na de Russische invasie van Oekraïne snel op te schalen.
De kredieten worden ingezet voor de aanschaf van systemen die het Oekraïense leger al op het slagveld heeft beproefd. De grootste interesse gaat uit naar langeafstandsraketten, onbemande luchtvaartuigen (met name FPV-drones) en artillerie. Europese defensieministeries waarderen de Oekraïense wapens om hun lage kostprijs en hun weerbaarheid tegen Russische elektronische oorlogsvoering.
Deense model
Een deel van de SAFE-middelen vloeit via het zogeheten ‘Deense model’. Daarbij verstrekken westerse landen rechtstreeks geld aan Oekraïense wapenfabrieken, die vervolgens binnen enkele maanden materieel aan de Oekraïense strijdkrachten leveren. Dit model omzeilt de traagheid van de klassieke westerse aankoopprocedures en zorgt ervoor dat het materieel meteen is aangepast aan de realiteit van een moderne oorlog.
Volgens de denktank Bruegel is Oekraïne inmiddels een grootschalige, technologisch geavanceerde en goedkope producent van militaire uitrusting. Kiev wil de productie van FPV- en aanvalsdrones opvoeren tot vier miljoen stuks per jaar, inclusief duizenden langeafstandssystemen. De kostprijs van een Oekraïense FPV-drone bedraagt circa 500 dollar (ongeveer 460 euro), een fractie van wat vergelijkbare westerse toestellen kosten – vaak 1.800 euro of meer, en in het geval van de Amerikaanse Switchblade 300 meer dan 70.000 dollar.
Ook artillerie is opvallend goedkoop. De Oekraïense zelfrijdende houwitser Bohdana 2S22 kost 2,3 miljoen euro per stuk, waarmee het de goedkoopste langeafstandsartillerie in zijn klasse is. De financiering via het Deense model en de EU-programma’s EDIP en SAFE maakt het mogelijk dat Oekraïense fabrieken langetermijncontracten krijgen en hun productielijnen kunnen opschalen.
Europese toeleveranciers en joint ventures
De EU-programma’s schrijven voor dat ten minste 65 procent van de onderdelen uit de Unie of geassocieerde landen moet komen. Daardoor worden Europese concerns als Rheinmetall, Thales en Leonardo de voornaamste leveranciers van elektronica, chips en speciale materialen aan de Oekraïense defensie-industrie. Zo vloeit een deel van de investeringsgelden terug naar de Europese economie.
Tegelijkertijd zetten grote Europese defensiebedrijven steeds vaker eigen productie- en onderhoudsfaciliteiten op in Oekraïne. Rheinmetall, KNDS, Thales en Diehl Defence hebben aangekondigd of zijn al begonnen met gezamenlijke ondernemingen en reparatiecentra, onder meer op het gebied van drones, artillerie, luchtverdediging, tactische communicatie, opto-elektronica, kunstmatige intelligentie en cyberbeveiliging. Oekraïense dronefabrikanten zoals Skyeton, TSIR en FlyWell hebben op hun beurt assemblagefaciliteiten opgezet in Denemarken, Finland, Duitsland en Slowakije.
Oorlog als laboratorium
De grootschalige Russische invasie heeft Oekraïne veranderd in het meest intensieve testgebied ter wereld voor onbemande systemen, elektronische oorlogsvoering en AI-gestuurde wapens. Volgens de Amerikaanse denktank CNAS fungeert het land als een ‘war lab for the future’, waar tientallen westerse bedrijven hun systemen komen beproeven om het label ‘battle-tested in Ukraine’ te verwerven.
Een voorbeeld is de succesvolle test van Red Cat/Teal Drones met frequentie-springende mesh-radio’s van Doodle Labs, die bestand bleken tegen zware Russische stoorzenders. Het Duitse bedrijf Helsing ontwikkelde de AI-aangedreven aanvalsdrone HX-2 en kreeg na gevechtstests een contract om duizenden exemplaren aan Oekraïne te leveren. De eveneens Duitse firma Quantum Systems heeft in Oekraïne een productielijn voor zijn Vector-verkenningsdrone geopend en een R&D-centrum ingericht voor de gezamenlijke ontwikkeling van nieuwe sensoren en algoritmes.
Daarnaast heeft de EU het project STRATUS gelanceerd, dat een AI-gestuurd cyberverdedigingssysteem voor dronezwermen moet opleveren, waarbij de praktijkervaring van Oekraïense specialisten met Russische elektronische oorlogsvoering rechtstreeks wordt ingebouwd.
Strategische berekening
De integratie van Oekraïne in de Europese defensie-industrie dient voor Brussel een drievoudig doel. Het maakt de EU militair sterker zonder al te afhankelijk te zijn van de Verenigde Staten. Het biedt toegang tot technologie die zich dagelijks in een echte oorlog bewijst. En het verankert Oekraïne onlosmakelijk in de Europese veiligheidsarchitectuur, waarmee een potentiële Russische dreiging aan de buitengrenzen van de Unie wordt tegengehouden zonder dat Europese troepen aan het front hoeven te staan.
Die combinatie van schaalgrootte, lage productiekosten en unieke gevechtservaring dwingt Europese regeringen en bedrijven ertoe hun soms logge aanbestedingsprocedures te herzien. Snelle prototyping, commerciële componenten en co-productie met Oekraïne winnen terrein op peperdure, trage ontwikkelingsprogramma’s.
