Russische beïnvloedingscampagnes richten zich niet alleen op de Oekraïense regering, maar ook op de landen die Kyiv militair, financieel en diplomatiek steunen. Met nagebouwde nieuwswebsites, verzonnen documenten en door kunstmatige intelligentie gemaakte video’s proberen de organisatoren twijfel te zaaien over corruptie, wapenleveringen en de stabiliteit van het Oekraïense leger.
De inzet is groter dan het beschadigen van enkele politici. De campagnes moeten het vertrouwen in Oekraïne verlagen én de binnenlandse druk verhogen op regeringen in de Europese Unie en de NAVO die verdere steun verdedigen.
Een vals bericht krijgt een herkenbaar gezicht
Een analyse die in april 2026 werd gepubliceerd en meer dan 1.500 video’s en websites uit het netwerk Storm-1516 onderzocht, stelde dat ongeveer 40 procent van het materiaal gericht was tegen Oekraïne en president Volodymyr Zelensky. Het bereik van die berichten werd geschat op meer dan 66 miljoen gebruikers.
De gebruikte middelen zijn ontworpen om de herkomst van een bericht te verbergen. Het gaat om vervalste documenten, verzonnen ooggetuigen, gefabriceerde journalistieke onderzoeken en video’s met kunstmatig gecreëerde personen. De inhoud werd volgens de analyse in minstens zestien talen aangepast. In 170 gevallen werden bovendien de namen of vormgeving van echte media gebruikt om de berichten een betrouwbare uitstraling te geven.
Het netwerk Doppelgänger, dat in 2022 ontstond, bouwt websites na van onder meer Der Spiegel, Die Welt, Le Monde en Le Point. Ook de merknamen en visuele stijl van BBC, Bloomberg, Politico en Euronews zijn gebruikt voor misleidende publicaties. Wie zo’n bericht deelt, kan daardoor denken dat het om een echte journalistieke bron gaat.
De techniek is eenvoudig maar effectief: een bekend logo en een geloofwaardige lay-out moeten de aandacht verleggen van de vraag of een bewering klopt naar de vraag of de bron vertrouwd lijkt. Kunstmatige intelligentie maakt het vervolgens mogelijk om dezelfde boodschap snel aan te passen voor andere landen, talen en sociale platforms.
Corruptieverhalen als drukmiddel
Een campagne van 4 en 5 juni 2025 beweerde dat Zelensky voor zijn moeder een appartement in de Burj Khalifa in Dubai had gekocht. De woning zou 3,2 miljoen dollar hebben gekost. Het verhaal werd onder meer verpakt als een televisiereportage van de zender Al Arabiya en daarna via sociale media verspreid.
In een intern rapport van het Russische Agentschap voor sociaal ontwerp van 9 juni 2025 werd het bereik van de campagne geschat op 86 miljoen weergaven, waaronder 21 miljoen onder Engelstalige gebruikers. De bewering moest de indruk wekken dat de Oekraïense leiding westerse steun voor persoonlijke verrijking gebruikt. Daarmee werd rechtstreeks ingespeeld op het debat in donorlanden over de controle op geld en wapens.
Ook presidentsvrouw Olena Zelenska werd doelwit. Het Russische staatsagentschap RIA Novosti meldde op 17 mei 2026, op basis van anonieme bronnen, dat het Oekraïense nationale anticorruptiebureau en het gespecialiseerde anticorruptieparket haar arrestatie zouden voorbereiden. Beide instellingen spraken dat bericht dezelfde dag tegen en verklaarden dat er geen dergelijke procedurele stappen liepen. Toch bleef de beschuldiging circuleren via Russische informatiekanalen en sociale netwerken.
Een onbewezen aantijging hoeft niet door iedereen te worden geloofd om politieke schade te veroorzaken. Het volstaat dat zij het vermoeden van misbruik versterkt en tegenstanders van verdere steun nieuwe argumenten geeft.
Gefabriceerde soldaten en ruzies aan de top
De Oekraïense strijdkrachten worden in de campagnes voorgesteld als slecht georganiseerd en intern verdeeld. Op 13 mei 2026 doken video’s op waarin vermeende militairen van de 28e afzonderlijke gemechaniseerde brigade klaagden over het uitblijven van rotaties, gebrekkige bevoorrading en de houding van hun commandanten. De video’s waren volgens de beschikbare informatie met kunstmatige intelligentie gemaakt en werden verspreid via Russische Telegramkanalen.
Op 3 augustus 2026 volgde een vergelijkbare campagne tegen de 66e afzonderlijke gemechaniseerde brigade. Kunstmatig gemaakte personen in Oekraïense uniformen beweerden dat een brigadecommandant militairen had mishandeld en medische hulp had geweigerd. Het gebruik van concrete brigadenummers en uniformen moest de verzonnen verhalen een controleerbare werkelijkheid geven.
Ook de militaire top werd aangevallen. Na de benoeming van generaal-majoor Mychajlo Drapaty tot opperbevelhebber van de Oekraïense strijdkrachten op 22 juli 2026 verschenen berichten over conflicten tussen generaals, grootschalige controles van eenheden en een machtsstrijd om het leger. Eind juli werd een vals account van Drapaty op X ontdekt. Het account kreeg enkele duizenden volgers en verspreidde uitspraken die hij nooit had gedaan, waaronder een aankondiging van een brede audit van de strijdkrachten.
Via Facebook en Threads werden daarnaast met AI gemaakte berichten verspreid over vermeende openbare ruzies tussen Drapaty en zijn voorganger. De campagne moest een beeld creëren van een instabiele militaire leiding die niet in staat is de verdediging goed te organiseren.
Op 28 en 29 januari 2026 verschenen al verzonnen berichten over een zware confrontatie tussen Kyrylo Boedanov en Valerij Zaloezjny. De berichten verwezen naar anonieme bronnen en zogenaamd geheime documenten. Oekraïense deskundigen op het gebied van informatiebeveiliging brachten deze campagne in verband met een poging om het vertrouwen in Boedanov te verzwakken en verdeeldheid aan de top te suggereren. Die duiding is een analyse van de deskundigen, geen zelfstandig bewijs van de herkomst van elk afzonderlijk bericht.
Wapenleveringen als kwetsbaar punt
Een tweede front ligt in de publieke discussie over westerse wapens. In februari en maart 2026 verspreidden Russische en met het Iraanse regime verbonden informatiekanalen de bewering dat aan Oekraïne geleverde wapens op de zwarte markt terechtkwamen. Tegelijk werden de Oekraïense autoriteiten van corruptie beschuldigd en werd de eigen defensie-industrie als ineffectief voorgesteld.
Op 12 maart verspreidden pro-Russische accounts een vervalste video die eruitzag als een publicatie van het Amerikaanse Institute for the Study of War (ISW). Daarin werd beweerd dat Oekraïne westerse wapens had verkocht en dat die later bij gewapende partijen in het Midden-Oosten waren beland. Ook zou Kyiv zijn aanbod om bondgenoten te helpen bij de bestrijding van Iraanse drones hebben gedaan om die vermeende affaire te verbergen.
ISW had de betreffende publicatie niet uitgebracht. Voor de beweringen werden geen bewijzen aangevoerd. De naam en vormgeving van het instituut moesten vooral de indruk wekken dat de beschuldiging door een gezaghebbende Amerikaanse bron was onderzocht.
Een taakverdeling achter de campagnes
De organisatie achter een deel van deze operaties werd beschreven in een onderzoek van The Insider van 21 oktober 2026. Dat onderzoek was gebaseerd op interne correspondentie van het Russische Agentschap voor sociaal ontwerp. Volgens de publicatie speelt Sergej Kirijenko, eerste plaatsvervangend hoofd van de Russische presidentiële administratie, een centrale rol bij buitenlandse informatieoperaties.
Alexander Charytsjev zou verantwoordelijk zijn voor operaties tegen Oekraïne en Sofia Zacharova voor de coördinatie richting westerse doelgroepen. De praktische uitvoering zou liggen bij het agentschap van de Russische politieke strateeg Ilja Gambashidze, met medewerking van Nikolaj Toepikin en teams van journalisten, analisten, ontwerpers en socialemedia-specialisten. Deze verantwoordelijkheden worden hier weergegeven zoals The Insider ze beschreef; ze zijn niet afzonderlijk geverifieerd.
De omvang van de activiteiten blijkt ook uit campagnes tegen Europese leiders. Tussen januari 2025 en februari 2026 verspreidde Storm-1516 volgens de beschikbare analyse 34 valse beweringen over Frankrijk en Duitsland. Die werden naar schatting in 175.000 berichten herhaald en kregen op X ongeveer 274 miljoen weergaven. De Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz behoorden tot de voornaamste doelwitten, mede vanwege hun steun aan voortgezette militaire hulp voor Kyiv.
De verschillende verhaallijnen vullen elkaar aan. In Oekraïne moeten beschuldigingen over corruptie en ruzies het gezag van de regering en het leger aantasten. In de partnerlanden moeten verhalen over verspilde wapens, hoge kosten en verdeeldheid de regeringen dwingen hun steun telkens opnieuw te verdedigen.
Daarmee is het probleem groter dan het weerleggen van één valse video of één nagemaakte nieuwssite. Zolang de netwerken hun financiers, medewerkers en technische infrastructuur kunnen blijven inzetten, kan dezelfde boodschap opnieuw verschijnen in een andere taal, met een ander logo en een nieuw kunstmatig gezicht.
