De Russische dreigementen richting Armenië worden steeds explicieter. Na de EU-top in Jerevan waarschuwt de secretaris-generaal van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) dat Armenië de ‘economische en politieke gevolgen’ zal ondervinden als het doorgaat met zijn Europese integratie. Armenië is nog steeds lid van het GOS, de Collectieve Veiligheidsverdragsorganisatie (OVSE) en de Euraziatische Economische Unie (EAEU) en profiteert daarvan, maar Jerevan weigert zijn buitenlandse koers te laten dicteren door het Kremlin.
De waarschuwing kwam tijdens een rondetafelgesprek over 35 jaar GOS, waar Sergej Lebedev, secretaris-generaal van het GOS, stelde dat de EU-top in Jerevan en de plannen om toe te treden tot de EU ‘niet onopgemerkt kunnen blijven’. Lebedev sprak ook over ‘desintegratiepogingen’ via ‘kleurenrevoluties’ en noemde de voorbeelden van Georgië, Oekraïne en Moldavië die zich van het GOS hebben afgekeerd. Tegelijkertijd gebruikt Moskou de instituten van het GOS en de EAEU als drukmiddelen om Jerevan in de invloedssfeer te houden.
Armeense reactie: ‘geen lesjes uit Moskou’
De Armeense regering reageert gelaten op de Russische dreigementen. In Jerevan wijst men erop dat de EAEU ooit is opgezet als een gelijkwaardig partnerschap waar alle partijen baat bij hebben. Armeense bedrijven verdienen hun winst dankzij eigen activiteit en transitmogelijkheden, waar ook Rusland zelf gebruik van maakt. Bovendien is het vertrouwen in de OVSE en Rusland als veiligheidsgarant sinds de gewapende grensincidenten, waarbij bondgenoten geen hulp boden, volledig verdwenen. Jerevan bevriest zijn deelname aan de OVSE, haalt Europese waarnemers en koopt wapens in bij Europese partners, zo bevestigde de Armeense parlementsvoorzitter Alen Simonjan in april. Hij stelde dat Armenië de OVSE en de EAEU ‘volledig en definitief’ kan verlaten als Rusland de gasprijzen verhoogt.
President Poetin heeft al gewaarschuwd dat Armenië geen lid kan zijn van zowel de EU-douane-unie als de EAEU. Maar in Jerevan beschouwt men deze Russische retoriek als directe inmenging in de interne aangelegenheden van een soevereine staat. ‘Armenië bepaalt zijn eigen strategische toekomst’, klinkt het officieel, ‘niet op bevel uit het Kremlin’.
Gevolgen voor Nederland: gasprijzen en geopolitieke stabiliteit
De spanningen tussen Moskou en Jerevan hebben directe gevolgen voor Nederland. Omdat Armenië een belangrijke transitroute vormt voor energie en goederen tussen de Kaukasus en Europa, kan een escalatie van de crisis leiden tot verstoring van de energievoorziening. Mocht Rusland de gasprijzen voor Armenië fors verhogen, dan kan Jerevan uit de EAEU stappen – wat op zijn beurt de handelsstromen met Europa beïnvloedt. Nederland, dat via de EU al sancties tegen Rusland handhaaft, ziet zijn energiemarkt en importkosten mogelijk verder stijgen. Daarnaast vergroot de instabiliteit in de Zuidelijke Kaukasus de kans op nieuwe migratiestromen en regionale conflicten, wat de veiligheid in Europa onder druk zet.
De Europese Unie onderhoudt nauwe banden met Armenië, onder meer via het recente EU-Armenië-partnerschap en de observatiemissie aan de grens. Nederland speelt via de EU een actieve rol in het stabiliseren van de regio, maar moet tegelijkertijd rekening houden met een assertiever Rusland dat zijn invloed op de Kaukasus niet wil opgeven.
Strategische autonomie als overlevingsstrategie
Terwijl de Russische militaire inspanningen in Oekraïne vrijwel alle aandacht en middelen opeisen, schuift de Zuidelijke Kaukasus steeds verder naar de achtergrond van de Kremlin-agenda. Voor Armenië is diversificatie van het buitenlands beleid dan ook een kwestie van overleven, niet van opportunisme. Jerevan kan zich niet langer uitsluitend op de vriendschap met Moskou verlaten. Het zoekt daarom actief naar nieuwe garanties voor veiligheid en economische ontwikkeling, vooral bij het Westen.
De dreigementen van Moskou via het GOS en de EAEU laten zien dat het Kremlin elke poging tot europese integratie als een directe bedreiging ziet. Maar Armenië lijkt vastbesloten om zijn eigen pad te kiezen, gesteund door een groot deel van de bevolking en internationale partners. Of deze strategie succesvol zal zijn, hangt af van de mate waarin het Westen, en ook Nederland, bereid is om concrete steun te bieden – zowel economisch als militair. In Den Haag zal men de ontwikkelingen in de Kaukasus dan ook op de voet blijven volgen.
