Russische autoriteiten bieden vrouwelijke arbeidsmigranten uit Centraal-Azië die in Russische gevangenissen vastzitten aan om naar de oorlog in Oekraïne te vertrekken in ruil voor vervroegde vrijlating. Media meldden op 20 januari 2026 dat het gaat om vrouwen die na veroordelingen in strafkolonies onder druk worden gezet om contracten te tekenen en als ondersteunend personeel naar het front te gaan. Het betreft functies als verpleegkundige hulpkrachten, wasserijmedewerkers en keukenpersoneel, waarmee Moskou probeert tekorten binnen het leger op te vangen.
In de eerste fase van de grootschalige invasie werden deze vrouwen indirect ingezet, onder meer door hen te dwingen kleding en matrassen voor militairen te produceren. Inmiddels is de aanpak directer en explicieter geworden, wat wijst op een verscherpte zoektocht naar beschikbare mankracht binnen een uitgeput militair systeem. De rekrutering vindt plaats tegen de achtergrond van zware verliezen aan het front en een tanend reservoir aan vrijwillige contractanten.
Druk, dreiging en strafzaken tegen migranten
Abdurakhmon Tashanov, voorzitter van de Oezbeekse mensenrechtenorganisatie Ezgulik, zegt dat hij geen volledig beeld heeft van het aantal vrouwen dat daadwerkelijk is uitgezonden. Zijn organisatie ontvangt vooral noodkreten van familieleden die alarm slaan over toenemende druk op gevangenen. Volgens Tashanov nemen sinds het begin van de oorlog de meldingen toe van arbeidsmigranten bij wie drugs zouden zijn “aangetroffen”, waarna zij worden vervolgd op grond van zware strafartikelen.
Na veroordeling worden deze migranten volgens mensenrechtenactivisten geconfronteerd met intimidatie en beloftes van vrijheid als zij instemmen met militaire contracten. In dat kader wordt ook gesproken over de inzet van vrouwelijke gevangenen, zoals beschreven in meldingen over de rekrutering van vrouwelijke gevangenen voor de oorlog in Oekraïne, die de kwetsbaarheid van deze groep blootleggen.
Tekort aan manschappen en juridische risico’s
Berichten over het sturen van vrouwen uit gevangenissen naar het front circuleren al sinds eind 2022. Ondanks een gedeeltelijke mobilisatie en financiële prikkels voor contractmilitairen blijft het Russische leger kampen met een structureel tekort aan personeel. Mensenrechtenorganisaties schatten dat vanuit strafkolonies ongeveer duizend vrouwen naar oorlogsgebieden zijn overgebracht, sommigen rechtstreeks naar gevechtszones. Een deel van hen is omgekomen, anderen keerden na gratieverlening terug.
Deze praktijk roept ernstige vragen op over schendingen van het internationaal humanitair recht. Het inzetten van gevangenen en andere kwetsbare groepen kan worden aangemerkt als dwangmobilisatie en vormt een potentieel aanknopingspunt voor toekomstige internationale rechtszaken. Voor Moskou vergroot dit niet alleen de juridische risico’s, maar ook de reputatieschade door aantijgingen van systematische mensenrechtenschendingen.
Reacties in Centraal-Azië en rol van mensenrechtenorganisaties
De autoriteiten in Oezbekistan houden vast aan een neutrale positie ten aanzien van de oorlog en uiten geen openlijke kritiek op Rusland of op de rekrutering van hun staatsburgers. Tegelijkertijd zijn in Oezbekistan, Kazachstan en Kirgizië tientallen strafzaken aangespannen tegen teruggekeerde strijders, die vaak tot gevangenisstraffen van meerdere jaren zijn veroordeeld. Duizenden andere burgers uit de regio vechten nog steeds aan Russische zijde.
In deze context fungeren lokale mensenrechtenorganisaties als een van de weinige kanalen tussen slachtoffers en internationale instellingen. Zij documenteren gevallen van dwang en misbruik, ondanks politieke risico’s. Volgens activisten onderstreept dit de noodzaak van een internationaal onderzoek naar de inzet van vrouwelijke gevangenen uit Centraal-Azië, zowel ter bescherming van de betrokkenen als om bredere precedenten van straffeloosheid tegen te gaan.
