Rusland heeft het fregat Admiral Kasatonov vanuit de Noordelijke Vloot naar de Oostzee gestuurd. Het schip, dat kruisraketten van het type Kalibr en hypersonische Zircon-raketten kan lanceren, is volgens berichtgeving gesignaleerd bij het Duitse eiland Fehmarn. De verplaatsing volgt op dreigementen van president Vladimir Poetin over mogelijke Russische maatregelen tegen westerse schepen die betrokken zijn bij acties tegen de Russische ‘schaduwvloot’.
De aanwezigheid van het fregat werd op 18 augustus gemeld door verschillende media, waaronder The Telegraph, The Moscow Times en Bild. Volgens de berichtgeving voer het schip met uitgeschakelde transponders. Daardoor was de positie niet voortdurend zichtbaar voor andere scheepvaart via de gebruikelijke identificatiesystemen.
Russische schepen in de regio
De Admiral Kasatonov behoort tot een moderne klasse Russische fregatten en werd in 2020 in gebruik genomen. Het schip kan naast Kalibr- en Zircon-raketten ook andere wapensystemen inzetten. Eerder werd het fregat gebruikt voor de bescherming en begeleiding van Russische vrachtschepen in de Middellandse Zee en het Kanaal.
Een tweede Russisch oorlogsschip bevindt zich al langer in de Oostzee. De Admiral Levchenko arriveerde volgens de aangeleverde berichtgeving eind juli. Het schip, dat sinds 1988 in dienst is, is uitgerust voor onderzeebootbestrijding en beschikt over luchtverdedigingssystemen, torpedo’s, artillerie en boordhelikopters.
De combinatie van een fregat met kruis- en hypersonische raketten en een schip voor onderzeebootbestrijding vergroot de Russische militaire aanwezigheid in de regio. De schepen varen in een gebied met drukke commerciële scheepvaart en vitale maritieme infrastructuur. De berichtgeving noemt geen incident waarbij een civiel schip door een van beide oorlogsschepen is aangevallen of onderschept.
Dreigementen over westerse schepen
Poetin heeft Europese landen verweten dat zij Russische tankers en andere schepen uit de schaduwvloot aanpakken. Hij sprak daarbij over mogelijke ‘spiegelmaatregelen’. In de berichtgeving wordt dat opgevat als een verwijzing naar het mogelijk tegenhouden of in beslag nemen van westerse civiele schepen.
Moritz Brake, deskundige op het gebied van maritieme veiligheid, zegt dat de Russische dreigementen niet alleen als retoriek moeten worden beschouwd. Volgens hem probeert Moskou de kosten van westerse maatregelen tegen de schaduwvloot te verhogen. Hij waarschuwt tegelijk dat achter de dreigementen concrete acties kunnen worden voorbereid.
De uitspraken van de Russische president vallen samen met een reeks Europese en Britse acties tegen tankers die ervan worden verdacht sancties tegen Russische olie te omzeilen. De precieze juridische grondslag en uitvoering verschillen per zaak.
Omvang van de schaduwvloot
Volgens de Britse autoriteiten bestaat de Russische schaduwvloot uit meer dan 700 schepen. Deze vloot zou ongeveer 75 procent van het zeetransport van Russische olie waarop sancties rusten voor zijn rekening nemen. De schepen worden gebruikt om olie te vervoeren buiten de reguliere handels- en verzekeringskanalen die door westerse sancties worden beperkt.
De constructie is voor Rusland van belang omdat zij de export van energieproducten mogelijk houdt. De opbrengsten uit die export leveren de Russische staat inkomsten op. In de aangeleverde berichtgeving wordt de oliehandel ook verbonden met de financiering van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Europese landen en het Verenigd Koninkrijk hebben in 2026 meerdere tankers aangehouden. Daarbij worden de schepen Grinch, Deyna, Tagor en Smyrtos genoemd. Ook de bulkcarrier Caffa werd volgens de berichtgeving door de Zweedse autoriteiten in beslag genomen. Het Zweedse hooggerechtshof zou hebben besloten dat het schip, dat Oekraïens graan vervoerde, kon worden geconfisqueerd.
De zaken tegen deze schepen maken deel uit van de bredere Europese handhaving tegen constructies waarmee Russische olie en andere goederen buiten de sanctieregels om worden vervoerd. Uit de afzonderlijke procedures volgt niet dat alle genoemde schepen onder dezelfde juridische regeling vallen.
Militaire aanwezigheid in de Oostzee
De Russische inzet van oorlogsschepen in de Oostzee geeft de sanctiegeschillen een militaire dimensie. De Oostzee grenst aan meerdere NAVO-lidstaten en wordt intensief gebruikt voor commerciële scheepvaart. De aanwezigheid van de Admiral Kasatonov en de Admiral Levchenko kan daarom gevolgen hebben voor de wijze waarop landen in de regio hun scheepvaart en militaire activiteiten volgen.
De aangeleverde berichtgeving stelt dat Rusland met de verplaatsing druk wil uitoefenen op Europese landen die de schaduwvloot aanpakken. Een directe opdracht om een westers schip te onderscheppen of aan te vallen is niet gemeld. Ook is niet bekendgemaakt hoelang de twee Russische schepen in de Oostzee zullen blijven.
De Russische marine-aanwezigheid wordt gevolgd door Europese landen en andere NAVO-lidstaten. Verdere ontwikkelingen rond de schepen, de sanctiehandhaving en het scheepvaartverkeer in de regio worden de komende periode gemonitord.
