Het Russische ministerie van Onderwijs breidt de ideologische controle op scholen uit. In het schooljaar 2026/2027 krijgen leraren nieuwe instructies voor het verplichte programma ‘Gesprekken over belangrijke zaken’ (Razgovory o vazjnom), dat loopt van de eerste tot en met de elfde klas. In de lessen wordt onder meer aandacht besteed aan Russische identiteit en aan de verheerlijking van deelnemers aan de zogenaamde ‘speciale militaire operatie’ tegen Oekraïne.
Volgens Russische media gaat het programma uit van meer dan 35 uur aan lessen en gesprekken waarin politieke en maatschappelijke thema’s vanuit het officiële staatsnarratief worden behandeld. De nieuwe richtlijnen schrijven daarnaast voor dat scholen moeten letten op leerlingen die zich afzijdig houden, kritiek uiten of vragen stellen die als ‘provocerend’ kunnen worden beschouwd.
De instructies zijn beschreven in berichtgeving van Mel en doorgegeven door het Russische kanaal van The Moscow Times. De richtlijnen zouden zijn opgesteld door het Instituut voor de Studie van Jeugd, Gezin en Opvoeding, dat onder het ministerie van Onderwijs valt.
Registratie van reacties
Leraren moeten volgens de aanbevelingen situaties vastleggen waarin leerlingen niet meedoen aan gesprekken, het oneens zijn met de officiële uitleg van de oorlog of vragen stellen die niet binnen de gewenste benadering passen. Daarvoor zouden speciale vragenlijsten worden gebruikt. Scholen moeten de reacties van leerlingen analyseren en hun mate van passiviteit beoordelen.
Ook wordt gevraagd om de zogenoemde ‘persoonlijke resultaten’ en de ontwikkeling van ‘waardeoriëntaties’ van leerlingen regelmatig te volgen. Die evaluatie moet ten minste twee keer per jaar plaatsvinden. De verzameling en verwerking van de gegevens komt volgens de richtlijnen te liggen bij klassenleraren, schoolpsychologen en adjunct-directeuren die verantwoordelijk zijn voor opvoeding en buitenschoolse activiteiten.
De documenten beschrijven niet alleen lessen over de oorlog. Het ministerie heeft ook het gebruik van vragenlijsten uitgebreid onder scholieren, studenten aan lerarenopleidingen en jonge docenten. Daarmee worden hun civiel-patriottische en moreel-ethische opvattingen onderzocht. De vragen kunnen betrekking hebben op historische figuren en op de manier waarop respondenten informatie uit onafhankelijke bronnen beoordelen.
Militaire thema’s in het lesprogramma
In de voorgestelde inhoud worden folkloristische helden en deelnemers aan de oorlog in Oekraïne in één inhoudelijke reeks geplaatst. Vooral voor leerlingen uit de zesde tot en met de elfde klas moet zo een positief beeld ontstaan van historische en hedendaagse Russische helden. De richtlijnen maken daarbij geen scherp onderscheid tussen mythische figuren uit de folklore en militairen die aan actuele gevechten hebben deelgenomen.
De lessen over de zogenaamde ‘speciale militaire operatie’ maken deel uit van een bredere aanpassing van het Russische onderwijs aan de staatsideologie. De oorlog wordt binnen het programma niet uitsluitend als actuele militaire gebeurtenis behandeld, maar ook verbonden met thema’s als vaderlandsliefde, nationale identiteit en de waarden die leerlingen volgens de overheid moeten ontwikkelen.
De nieuwe werkwijze geeft schoolmedewerkers daarmee ook een rol bij het signaleren van politieke opvattingen. In plaats van alleen de voortgang van leerlingen op onderwijsgebied te volgen, moeten zij volgens de instructies hun houding tegenover officiële thema’s vastleggen. De richtlijnen spreken daarbij over analyse van reacties en over het meten van persoonlijke en morele ontwikkeling.
De aanbevelingen bevatten bovendien een verplicht onderdeel waarin scholen de uitvoering van het programma zelf evalueren. Daarmee wordt ook de manier waarop leraren de lessen geven onderdeel van de interne beoordeling. De beschikbare informatie vermeldt niet welke sancties in afzonderlijke gevallen op leerlingen of docenten kunnen volgen, maar beschrijft wel een systeem van registratie, periodieke beoordeling en rapportage.
Het ministerie koppelt de onderwijsmaatregelen aan de vorming van Russische identiteit en patriottische waarden. In de praktijk krijgen scholen daarmee de opdracht om afwijkende reacties op politiek gevoelige onderwerpen systematisch te herkennen en te documenteren. De nieuwe richtlijnen gelden vanaf het begin van het schooljaar 2026/2027.
De aanpassingen worden ingevoerd naast bestaande militaire en patriottische elementen in het Russische onderwijs. Russische scholen blijven de komende periode werken met het verplichte programma ‘Gesprekken over belangrijke zaken’, waarvan de inhoud en de controle op de uitvoering nu verder zijn vastgelegd.
