De Russische ambassade in Praag probeert haar invloed in Tsjechië niet alleen via officiële diplomatie of openlijk propagandistische websites uit te breiden. Sinds Anna Ponomarjova in december 2025 ambassadeur werd, verloopt een belangrijk deel van die strategie via Tsjechische politici, culturele instellingen en mediaplatforms die zich als zelfstandig presenteren.
Het doel van die aanpak is niet noodzakelijk een onmiddellijke politieke omwenteling. Effectiever kan het zijn om opvattingen over Rusland, de NAVO, de Europese Unie en steun aan Oekraïne stap voor stap als normale Tsjechische standpunten in het publieke debat te laten circuleren.
Een netwerk dat kan blijven bestaan
De Russische diplomatieke aanwezigheid in Tsjechië bestaat uit de ambassade in Praag, consulaten in Brno en Karlovy Vary en een honorair consulaat in Ostrava. Hun contacten met het Tsjechische medialandschap en maatschappelijke organisaties zouden sinds de komst van Ponomarjova zijn geïntensiveerd. Daarbij ligt de nadruk op politieke bewegingen die kritisch zijn over de EU en de NAVO, waaronder SPD, JaSaN, PRO, Trikolora en de Communistische Partij van Bohemen en Moravië, KSČM.
Een van de zichtbare knooppunten is het Russisch Huis in Praag, het Russische centrum voor wetenschap en cultuur. De instelling valt onder Rossotrudnichestvo, een Russisch staatsagentschap dat onder sancties van de Europese Unie staat. Het Russisch Huis beschikt nog steeds over eigen onlinekanalen en profielen op sociale media.
De Tsjechische veiligheids- en informatiedienst BIS heeft herhaaldelijk gewaarschuwd dat vergelijkbare Russische instellingen niet alleen culturele activiteiten organiseren, maar ook kunnen worden gebruikt voor propaganda en politieke beïnvloeding. Tegelijkertijd zou Rossotrudnichestvo delen van de activiteiten willen onderbrengen bij formeel onafhankelijke organisaties. Het gaat om websites, videokanalen en sociale-mediapagina’s, maar ook om educatieve en culturele initiatieven.
Zo kan een netwerk blijven functioneren wanneer een officiële instelling wordt gesloten of beperkt. Publiek, contacten en inhoud verhuizen dan naar andere namen en platforms. Dat maakt het moeilijker om directe organisatorische banden met Russische overheidsinstanties vast te stellen. Het bestaan van zo’n structuur bewijst op zichzelf niet dat iedere betrokken organisatie of persoon door Russische veiligheidsdiensten wordt aangestuurd.
De verschuiving van officiële naar formeel onafhankelijke kanalen is juist daarom van belang. Voor invloed is niet altijd een zichtbare Russische afzender nodig. Een lokale organisatie, een bekende politicus of een interview in het Tsjechisch kan een boodschap geloofwaardiger maken voor mensen die openlijke Russische propaganda zouden mijden.
Hoe 42TČen boodschappen een groter publiek probeert te geven
Een centrale rol in dit systeem speelt de website 42TČen, die eerder de naam neČT24 gebruikte. Die naam was een omkering van de afkorting van de Tsjechische publieke nieuwszender ČT24. De BIS heeft de website geïdentificeerd als een informatiekanaal dat onder het Russische staatsapparaat valt. Tsjechische media-experts beschrijven 42TČen als opvolger van Sputnik, het Russische propagandistische persbureau dat in Tsjechië en de Europese Unie verboden is.
De werkwijze van de website is niet beperkt tot anonieme propaganda. 42TČen publiceert interviews met Tsjechische politici, vaak met gasten die kritisch zijn over de EU, de NAVO of westerse steun aan Oekraïne. Daarna worden onafhankelijke journalisten, commentatoren en maatschappelijke activisten gevraagd om op die gesprekken of politieke verklaringen te reageren. De reacties worden vervolgens verspreid op sociale media en via andere websites.
Daarmee ontstaat een keten die de herkomst van een boodschap minder zichtbaar maakt. Het platform levert het eerste podium, een Tsjechische politicus geeft de boodschap een lokaal gezicht en commentatoren maken er een onderwerp van voor het bredere publieke debat. Wanneer andere media een uitspraak overnemen, kan de band met de oorspronkelijke pro-Russische bron naar de achtergrond verdwijnen.
Het gaat dus niet alleen om het verspreiden van één misleidend bericht. De invloed kan ook ontstaan door herhaling: twijfel aan de NAVO, kritiek op sancties, de voorstelling van Russisch gas als onmisbaar of het beeld dat Oekraïne en het Westen verantwoordelijk zijn voor de oorlog en de energieproblemen in Europa.
Andere pro-Russische Tsjechische platforms, waaronder Nová republika, Pravyprostor, Protiproud en Ruska Pravda, richten zich eveneens op politici die de EU en de NAVO bekritiseren. Daarbij spelen ook hun eerdere optredens in Russische media en mogelijke financiële of reputatiekwetsbaarheden een rol.
Politici met eigen kanalen en bereik
Ivan David vormt een belangrijke verbinding met SPD, de partij Vrijheid en directe democratie. Hij is sinds 2019 Europarlementariër en lid van het partijbestuur. Daarnaast beheert hij Nová republika. In de rubriek Buitenlandse bron is gemiddeld ongeveer 60 procent van de inhoud afkomstig van Russische websites.
Het Tsjechische ministerie van Binnenlandse Zaken concludeerde dat Nová republika belangrijke onderwerpen vrijwel uitsluitend vanuit het perspectief van het Kremlin behandelt. De Praagse denktank European Values omschreef het platform als een van de meest gelezen desinformatiewebsites van Tsjechië en documenteerde de stelselmatige verspreiding van Russische narratieven.
David verschijnt ook op de landelijke zender ČT24. Daar heeft hij de dreiging van een Russische aanval op de Europese Unie gerelativeerd en de westerse steun aan Oekraïne voorgesteld als voorbereiding op een oorlog met Rusland. In september 2026 stemde hij tegen een resolutie van het Europees Parlement die de verkiezingen voor de Russische Staatsdoema als vervalst bestempelde en het houden ervan in bezette Oekraïense gebieden veroordeelde. Naast David stemden alleen de Tsjechische Europarlementariërs Ondřej Dostál en Kateřina Konečná tegen.
Konečná leidde KSČM van 2021 tot 2026 en blijft Europarlementariër. Zij pleit al jaren voor het opheffen van sancties tegen Rusland, legt een deel van de verantwoordelijkheid voor de Russische invasie bij de NAVO en Oekraïne en verwerpt de verantwoordelijkheid van Russische agenten voor de explosies bij de munitiedepots in Vrbětice. In 2024 verklaarde zij voorstander te zijn van een vertrek van Tsjechië uit de EU en de NAVO.
Een met KSČM verbonden organisatie, Česká nadace 2000, verstrekt sinds 2000 subsidies aan groepen die een vertrek uit de NAVO bepleiten of pro-Russische standpunten uitdragen. Genoemde ontvangers zijn Slovanský výbor ČR, České mírové hnutí en Klub českého pohraničí. Sommige van deze organisaties waren gevestigd in het hoofdkwartier van KSČM. Sinds februari 2022 worden de exacte bedragen per ontvanger niet meer gepubliceerd. Het totale jaarlijkse bedrag zou volgens de beschikbare informatie tussen 2 en 3,5 miljoen Tsjechische kronen per organisatie liggen.
De parlementaire toegangspoorten
In het Tsjechische parlement zijn Miroslav Ševčík, een onafhankelijke afgevaardigde binnen de SPD-fractie, en Jindřich Rajchl, voorzitter van PRO, belangrijke gesprekspartners voor de Russische ambassade. Rajchl gaf interviews aan Voice of Europe, een medium dat door Tsjechië op de sanctielijst is geplaatst als onderdeel van een Russische beïnvloedingsoperatie.
Na de bekendmaking van die maatregel ontkende Rajchl dat het platform gevaarlijk was. Hij noemde waarschuwingen voor een Russische bedreiging van Tsjechië een bewuste leugen van de regering. Rajchl verschijnt ook geregeld op 42TČen. Nadat de BIS de Russische oorsprong van het platform had vastgesteld, zei hij geen probleem in die samenwerking te zien. Hij noemde de website betrouwbaarder dan een groot deel van de Tsjechische media.
Rajchl verzet zich tegen hogere defensie-uitgaven en presenteert wapeninkopen als het gevolg van kunstmatig opgewekte angst voor Rusland. Daarmee verschuift het debat van de Russische agressie naar de economische gevolgen van de Europese sancties.
In zijn professionele verleden werkte Rajchl met Bwin, een bedrijf voor onlinegokken en sportweddenschappen. De Tsjechische staat beschouwde activiteiten zonder nationale vergunning als illegaal. Twee voormalige medewerkers kregen in die zaak gevangenisstraffen; Rajchl trad zelf op als getuige. Ook bevatte het financiële verslag van PRO over 2025 meerdere tegenstrijdigheden. De partij meldde zeven miljoen kronen aan inkomsten, waarvan vier miljoen uit vrijwillige giften zou bestaan. Die financiële onduidelijkheden vormen op zichzelf geen bewijs van een verband met Russische beïnvloeding.
Zuzana Majerová, voorzitter van Trikolora en parlementslid dat in 2025 via de lijst van SPD werd gekozen, is een regelmatige gast van 42TČen. Zij verdedigt haar samenwerking met de website en zegt dat haar antwoorden nooit zijn gemanipuleerd. In maart 2026 verklaarde zij dat Rusland hetzelfde recht om andere landen aan te vallen niet mag worden ontzegd als de Verenigde Staten dat recht zouden hebben wanneer zij zich bedreigd voelen.
Majerová verzet zich tegen westerse steun aan Oekraïne. In april 2026 riep zij in Russische media op tot een snelle dialoog tussen Moskou en Praag en tot het opheffen van de Europese sancties tegen Rusland. Russische media gebruikten haar optreden vervolgens als bewijs dat er binnen de EU politieke steun zou bestaan voor normalisering van de betrekkingen met Rusland zonder dat de Russische agressie eerst wordt beëindigd.
Ook V. Štěpán, leider van JaSaN, verschijnt geregeld op 42TČen. De officiële website van zijn beweging kondigt zijn interviews aan en neemt ze over. Als energie-expert pleit Štěpán voor een snelle hervatting van Russische gasleveringen aan de Europese Unie en Tsjechië. Hij legt een groot deel van de Tsjechische energieproblemen bij Oekraïne, Polen, de Europese Commissie en de Verenigde Staten en beschrijft Russisch gas als vrijwel onvervangbaar.
Štěpán heeft bovendien gezegd dat hij via “onofficiële kanalen” uit Rusland een signaal had ontvangen dat Moskou bereid was gas aan Praag te verkopen als hij de onderhandelingen zou voeren. Die verklaring bewijst geen contact met de Russische ambassade of Russische veiligheidsdiensten. Ze wijst, op basis van zijn eigen relaas, wel op de mogelijkheid van een informeel communicatiekanaal tussen bepaalde Tsjechische politici en Russische partijen.
Invloed door normalisering
De politieke groepen die via deze kanalen met elkaar worden verbonden, verschillen ideologisch. Toch delen ze enkele terugkerende standpunten: verzet tegen sancties tegen Rusland, afwijzing van militaire steun aan Oekraïne en kritiek op de Europese en Atlantische integratie.
Voor de Russische ambassade ontstaat zo toegang tot uiteenlopende politieke milieus: van de communistische linkerzijde tot rechtspopulistische partijen en onafhankelijke parlementsleden. De ambassade hoeft niet elke boodschap zelf uit te spreken om invloed te hebben. Het volstaat dat Tsjechische gesprekspartners bepaalde thema’s blijven herhalen en ze naar nieuwe publieksgroepen brengen.
De mogelijke strategie is daarom minder een zichtbare overname van instellingen dan een verandering van het debat zelf. Als twijfel aan de NAVO normaler wordt, steun aan Oekraïne vooral als economische last wordt besproken en Russisch gas als de enige realistische energiebron wordt voorgesteld, verschuift de politieke ruimte waarin Tsjechische partijen hun keuzes maken.
Of die aanpak de publieke opinie of het regeringsbeleid daadwerkelijk kan veranderen, blijft onzeker. De doorslaggevende ontwikkeling is niet alleen hoeveel mensen pro-Russische websites bezoeken, maar of hun boodschappen via Tsjechische politici en formeel onafhankelijke organisaties terechtkomen in delen van de samenleving die voor openlijke Russische propaganda nauwelijks bereikbaar zijn.
