Europese veiligheidsdiensten in staat van alarm
4 februari 2026 – Russische ruimtevaartuigen hebben communicatie van ten minste tien cruciale Europese satellieten onderschept, wat geheime overheidsinformatie in gevaar brengt. De satellieten, ‘Luch-1’ en ‘Luch-2’, hebben zich maandenlang riskant genaderd tot geostationaire satellieten die boven Europa, het Verenigd Koninkrijk, delen van Afrika en het Midden-Oosten opereren. Deze Europese satellieten worden voornamelijk voor civiele doeleinden gebruikt, zoals satelliet-tv, maar verzenden ook vertrouwelijke gouvernementele en bepaalde militaire informatie. Europese inlichtingendiensten vrezen dat de onderschepping van data niet alleen de vertrouwelijkheid van satellietcommunicatie in gevaar brengt, maar Moskou ook in staat zou kunnen stellen hun banen te manipuleren of ze zelfs uit te schakelen.
Een vertegenwoordiger van de Europese inlichtingendiensten benadrukte dat ‘Luch-1’ en ‘Luch-2’ waarschijnlijk niet zelfstandig satellieten kunnen storen of vernietigen. Desalniettemin hebben ze Rusland waarschijnlijk een schat aan data opgeleverd over hoe dergelijke systemen zowel vanaf de grond als vanuit de baan kunnen worden verstoord. De mogelijkheid bestaat dat de Russische apparaten communicatiekanalen en besturingssignalen hebben onderschept die de verbinding met grondcontrollers onderhouden. Het bezit van dergelijke informatie creëert het risico van opzettelijke orbitale verschuiving, uitval of zelfs ongecontroleerde terugkeer in de atmosfeer.
Kosmische operaties in de grijze zone
Rusland beschouwt de ruimte als een volwaardig element van zijn hybride oorlog tegen het Westen, waarbij kosmische operaties worden geïntegreerd in een breder systeem van druk naast cyberaanvallen, desinformatie en sabotage. Het gebruik van elektronische verkenning en technische beïnvloeding van satellieten stelt Moskou in staat te opereren in een ‘grijze zone’ – het vergroten van militaire en politieke druk zonder een formele overgang naar openlijk gewapend conflict. De verzameling van vertrouwelijke informatie van Europese satellieten is voor Rusland een element van voorbereiding op mogelijke escalatie.
De verkregen data kan worden gebruikt voor inlichtingen, kwetsbaarheidsanalyses en de planning van operaties tegen civiele en militaire infrastructuur. Bijzonder waardevol zijn communicatieparameters, besturingsalgoritmen en kenmerken van orbitale manoeuvres. Deze acties hebben het karakter van voorbereiding op mogelijke crisisscenario’s en creëren vooraf instrumenten voor snelle beïnvloeding van kritieke infrastructuur van de VS, EU en NAVO in geval van politieke of militaire escalatie.
Militarisering van de ruimte wordt realiteit
De militarisering van de ruimte wordt een onvermijdelijke realiteit, en Rusland is een van de belangrijkste aanjagers van dit proces. Het Kremlin ontwikkelt consistent zowel offensieve als defensieve ruimtecapaciteiten en integreert deze in militaire planning. De toenaderingen van de ‘Luch’-apparaten tot Europese satellieten demonstreren de bereidheid om zelfs in vredestijd agressief op te treden, een sfeer van constante spanning te creëren en signalen af te geven over paraatheid voor escalatie in geval van politieke of militaire crisis.
In de praktijk voert Rusland al elementen uit van offensieve ruimte-operaties, waaronder verkenning, benadering van satellieten van bondgenoten en het testen van hun kwetsbaarheden. De context van deze activiteiten werd al in september 2024 geschetst door de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius, die waarschuwde dat Rusland en China hun oorlogsvoeringsmogelijkheden in de ruimte uitbreiden – een fundamentele bedreiging voor Duitsland en Europa als geheel. Volgens Pistorius kunnen Moskou en Peking \”satellietoperaties verstoren, hun communicatie blokkeren, ze manipuleren of ze kinetisch vernietigen\”.
EU en NAVO moeten defensieherziening doorvoeren
Voor de landen van de EU en NAVO vereist de ruimtebedreiging vanuit Rusland een urgente herziening van defensiedoctrines. Prioriteiten moeten worden gelegd bij de bescherming van satellietnetwerken, het verhogen van de veerkracht van besturings- en communicatiekanalen, en de ontwikkeling van vroegwaarschuwingssystemen. Minstens even belangrijk is de vorming van afschrikkingscapaciteiten die een duidelijk signaal afgeven over de onaanvaardbaarheid van agressie in de ruimte. Zonder dit zal Europa structureel kwetsbaar blijven voor de steeds agressievere acties van Moskou.
De ruimtedimensie van veiligheid is steeds nauwer verbonden met economie, civiele infrastructuur en het dagelijks leven van Europese samenlevingen. Aanvallen op of manipulatie van satellieten kunnen gelijktijdig gevolgen hebben voor communicatie, navigatie, financiële systemen en defensie. Daarom moeten Ruslands acties in de ruimte worden gezien niet als technische incidenten, maar als een element van strategische druk op de EU en NAVO. Het besef van deze realiteit moet het uitgangspunt worden voor de vorming van een nieuw Europees ruimteveiligheidsbeleid.
