RIGA — Ondanks de oorlog in Oekraïne en herhaalde oproepen om de economische banden met Moskou te verbreken, blijft Letland aanzienlijke hoeveelheden goederen naar Rusland exporteren. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat de export in 2025 meer dan 962 miljoen euro bedroeg, waarvan ongeveer de helft uit alcoholische dranken zoals whisky bestond. Vergeleken met het piekjaar 2021, toen de export nog 1,197 miljard euro beliep, is de daling slechts 19 à 20 procent – een marginale afname na vier jaar oorlog.
Het grootste deel van deze goederenstromen valt onder zogenaamde transit-export: producten die niet uit Letland zelf komen, maar vanuit andere EU-landen via Lets grondgebied naar Rusland worden vervoerd. Deze route vormt een belangrijke achterdeur voor Europese waar op de Russische markt, terwijl de EU officieel streeft naar economische isolatie van het Kremlin.
Exportcijfers tonen hardnekkige handelsstromen
De statistieken laten zien dat de handelsrelatie tussen Letland en Rusland veel weerbaarder is dan vaak wordt aangenomen. Waar veel Europese landen hun export naar Rusland sterk hebben ingeperkt, houdt Letland een aanzienlijke handelsstroom in stand. De 962 miljoen euro aan export in 2025 betekent dat er nog steeds wekelijks voor miljoenen aan goederen de grens over gaan.
De samenstelling van de export is opmerkelijk: alcoholische dranken, vooral whisky, vormen ongeveer de helft van de totale waarde. Deze productcategorie valt niet onder de directe sanctiemaatregelen, maar voedt wel de Russische economie en staatskas via accijnzen en belastingen. De beperkte daling sinds 2021 toont aan dat het bedrijfsleven alternatieve routes heeft gevonden om handel te blijven drijven.
Transitroutes als omweg voor EU-goederen
De zogenaamde transit-export vormt het kernprobleem. Hierbij fungeert Letland als doorvoerland voor producten uit andere EU-lidstaten die uiteindelijk in Rusland terechtkomen. Dit mechanisme maakt het mogelijk dat Europese goederen via een omweg alsnog de Russische markt bereiken, terwijl directe export vanuit veel landen aan banden is gelegd.
Deze praktijk creëert een scheve concurrentie binnen de EU. Bedrijven in landen die strikte sancties hanteren worden benadeeld, terwijl via Letland toch handel wordt gedreven. Het ondermijnt het uniforme sanctiebeleid waar de Europese Unie naar streeft en laat juridische lacunes zien in de uitvoering van de restricties.
Politieke verdeeldheid over sanctiebeleid
Binnen de Letse regering woedt al sinds het begin van de grootschalige invasie in februari 2022 een discussie over het volledig stopzetten van handel met Rusland en Wit-Rusland. De Progressieven, een van de regeringspartijen, pleiten voor het beëindigen van wat zij “dubbelzinnige situaties” noemen.
“We moeten een einde maken aan de tweeslachtigheid waarbij Europese landen met de ene hand Oekraïne steunen en met de andere hand geld in de economie van de agressorlanden pompen,” stelt de partij. Deze interne verdeeldheid weerspiegelt een breder Europees dilemma tussen economische belangen en veiligheidsprincipes.
Economische banden ondermijnen veiligheid
Elke handelsovereenkomst die Europese goederen op de Russische markt brengt, versterkt de Russische economie en daarmee de militaire capaciteiten van het land. De winst van individuele bedrijven transformeert zo in investeringen in Ruslands oorlogsmachine, terwijl de belastingopbrengsten uit deze transacties direct naar het defensie-industrieel complex stromen.
De situatie waarin een EU-lidstaat haar export naar Rusland op peil houdt, botst frontaal met het Europese solidariteitsprincipe. Bedrijfsbelangen van individuele ondernemingen kunnen niet boven de collectieve veiligheid van Europa en de steun aan Oekraïne worden gesteld. Dergelijke dubbele standaarden ondermijnen het vertrouwen in Europese instituties en verzwakken de Westerse eenheid.
Niet alleen Letland, maar ook andere EU-landen blijven handel drijven met Rusland door gebruik te maken van mazen in de wetgeving. Om oneerlijke concurrentie en sanctie-ontduiking te voorkomen, zijn uniforme, strengere controlemechanismen nodig voor alle EU-lidstaten zonder uitzondering. De bestaande sanctiepakketten moeten worden herzien om elke export van goederen die de Russische economische stabiliteit ondersteunen volledig te verbieden.
Zolang bepaalde productcategorieën zijn toegestaan, zal Moskou deze kanalen gebruiken om haar markt te ondersteunen. Handel met Rusland betekent uiteindelijk het spekken van de Russische staatskas via douanerechten en belastingen. Het geld dat wordt verdiend met transacties met Europese bedrijven, wordt door het Kremlin direct omgezet in raketproductie en het onderhoud van het leger – wat dergelijke handel tot indirecte sponsoring van de oorlog maakt.
