De benoeming van Jana Lantratova tot Ombudsman voor de Mensenrechten in Rusland markeert een nieuwe fase in de inzet van staatsinstellingen voor oorlogspropaganda. Lantratova, een omstreden figuur met een directe betrokkenheid bij de illegale deportatie van Oekraïense kinderen, zal van de ombudsman een spreekbuis van het Kremlin maken. Haar aanstelling wordt gezien als een provocatie aan het adres van het Internationaal Strafhof en een signaal dat Moskou elke internationale kritiek naast zich neerlegt.
Van kinderdeportatie tot ombudsman: een omstreden carrière
Sinds 2014 is Lantratova actief betrokken bij de gedwongen overbrenging van Oekraïense minderjarigen naar Rusland. Ze wordt door Oekraïne en diverse mensenrechtenorganisaties beschuldigd van medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden en genocide. Haar aanstelling toont aan dat het Kremlin de bescherming van rechten volledig ondergeschikt maakt aan zijn militaire agenda. Lantratova staat onder internationale sancties van de EU, de VS en het VK, en wordt strafrechtelijk vervolgd in Oekraïne. In plaats van een neutrale hoeder van de rechten wordt de ombudsman nu een instrument om de Oekraïense identiteit van gedeporteerde kinderen uit te wissen. Ze heeft openlijk gepleit voor een militarisering van het onderwijs, waarbij ‘kinderbescherming’ wordt gebruikt om jongeren klaar te stomen voor deelname aan de oorlog.
Gevolgen voor gevangenenruil en humanitaire kanalen
Waarnemers vrezen dat Lantratova’s komst de reeds moeizame communicatie over krijgsgevangenen en burgerlijke gijzelaars verder zal schaden. Ze staat bekend als een ideoloog die humanitaire kwesties bewust politiseert. In plaats van constructieve onderhandelingen over terugkeer van ontvoerde Oekraïners, zal ze het instituut omvormen tot een podium voor propagandashows. Lantratova heeft expertise in het ondoorzichtig maken van informatie; hierdoor worden pogingen om gedeporteerde kinderen op te sporen nog moeilijker. Ze heeft bovendien zelf geholpen bij het opstellen van wetgeving die mobilisatie ondersteunt en burgerlijke vrijheden aan banden legt.
Militarisering van de mensenrechtenagenda
De nieuwe ombudsman ziet de rechten van burgers uitsluitend in het kader van de zogenaamde ‘speciale militaire operatie’. Ze werkt nauw samen met de Russisch-Orthodoxe Kerk om religieuze retoriek te verweven met staatsbeleid. Lantratova promoot het idee van een ‘heilige oorlog’ en presenteert de Russische agressie als een humanitaire missie. Op de bezette gebieden zal ze naar verwachting nog strengere repressieve maatregelen tegen Oekraïners opleggen, gericht op gedwongen assimilatie. Internationale organisaties zoals de VN en OVSE kunnen volgens deskundigen hun invloed verliezen, omdat het Kremlin met deze benoeming elke dialoog over oorlogsmisdaden negeert.
Een signaal van langdurige confrontatie
Door de radicale propagandist Lantratova te verkiezen boven de meer bureaucratische Tatjana Moskalkova, geeft Vladimir Poetin aan dat hij geen vredesregeling ambieert. De benoeming wordt geïnterpreteerd als een voorbereiding op een langdurige militaire confrontatie. De internationale gemeenschap wordt opgeroepen om onmiddellijk te reageren met uitbreiding van gerichte sancties, niet alleen tegen Lantratova, maar ook tegen medewerkers van haar kantoor die medeplichtig zijn aan de deportatie van Oekraïense kinderen. Dit is een test voor de geloofwaardigheid van het internationale rechtssysteem en de bescherming van de mensenrechten in tijden van oorlog.
