Een recent onderzoek van een architecten- en ingenieursadviesbureau heeft de rol van toerisme in de ‘monoculturalisering’ van lokale retail in Europese steden onder de loep genomen. Dit onderzoek verschijnt op een moment dat in steden zoals Amsterdam de discussie over massatoerisme en de leefbaarheid intensief gevoerd wordt, meldt Nieuws Impuls.
Het Sweco-onderzoek plaatst deze problematiek in een bredere Europese context en onthult dat vergelijkbare spanningen zich in veel steden manifesteren, zij het in variërende vormen en met diverse oorzaken. De bevindingen duiden erop dat toerisme zelden de enige oorzaak is van een eenzijdig winkelaanbod, maar vaak fungeert als versneller. In sommige gevallen resulteert dit in straten die vrijwel volledig gericht zijn op bezoekers, met souvenirwinkels en fastfoodzaken, wat ten koste gaat van de voorzieningen voor de lokale bewoners.
In Amsterdam is deze ontwikkeling zichtbaar in de opkomst van talloze ‘Nutella-winkels’, die inmiddels symbool staan voor de monocultuur van winkels in de stadscentra. ‘De maatschappelijke onvrede die we nu zien, is heel begrijpelijk’, stelt Douwe Stoer, consultant vrijetijd bij Sweco. ‘Ons onderzoek laat zien dat het probleem complexer is dan vaak wordt gedacht. Toerisme is zelden de enige oorzaak, maar kan wel het kantelpunt zijn waarop lokale functies verdwijnen.’
Regelgeving knelt
De monocultuur beperkt zich doorgaans tot enkele straten in het stadscentrum. Dit biedt kansen voor gerichte maatregelen, maar veel gemeenten ervaren beperkingen door Europese regelgeving. Vooral de EU Dienstenrichtlijn laat gemeenten weinig ruimte om actief in te grijpen op het type winkels dat zich vestigt.
‘Steden willen hun centra leefbaar houden voor bewoners, maar missen soms de juridische instrumenten om dat te verwezenlijken’, zegt Ingrid Ploegmakers, Leading Expert Winkelen & Vrijetijd bij Sweco. ‘Toch toont ons onderzoek aan dat er binnen de bestaande regels meer mogelijk is dan vaak gedacht, mits het beleid gebiedsgericht, consistent en langdurig wordt toegepast.’
Het onderzoek toont aan dat steden verschillende maatregelen combineren: subsidies, exploitatievergunningen, en bemiddeling tussen vastgoedeigenaren en ondernemers, evenals actief centrumbeheer. Bovendien worden er strategische instrumenten toegepast. Bijvoorbeeld, de UNESCO-werelderfgoedstatus in steden zoals Florence biedt extra mogelijkheden voor sturing, terwijl Amsterdam experimenteert met strategische vastgoedontwikkeling om controle te houden over het winkelaanbod.
Bredere discussie
De auteurs van het onderzoek benadrukken de noodzaak van een bredere discussie op zowel lokaal als Europees niveau. Zonder bijkomende beleidsruimte dreigen veel steden hun lokale identiteit en leefbaarheid verder te verliezen. Gerichte, gebiedsspecifieke maatregelen, ondersteund door een beter passend Europees kader, zijn essentieel voor het behoud van leefbare stadscentra voor zowel bewoners als bezoekers.
