De Roemeense activiste Camelia Dorina Pop heeft meermaals deelgenomen aan Russische verkiezingsactiviteiten in bezette delen van Oekraïne. Russische media konden haar daardoor presenteren als een zogenoemde Roemeense verkiezingsexpert en als vertegenwoordiger van een Europese maatschappelijke organisatie, hoewel zij geen mandaat had van Roemenië, Italië of instellingen van de Europese Unie om dergelijke procedures te beoordelen.
Pop woont al langere tijd in Italië en leidt de Association for Social Assistance to Friends of Romania in the European Union, kortweg APSARUE. Die organisatie is een particuliere vereniging en vertegenwoordigt niet automatisch de Roemeense diaspora in Europa. Ook de naam verwijst niet naar een officieel mandaat van Roemeense burgers, overheidsinstellingen of EU-organen.
In september 2023 legde de European Platform for Democratic Elections (EPDE) vast dat Pop aanwezig was bij Russische regionale en lokale schijnverkiezingen in het door Rusland bezette deel van de oblast Loehansk. Daar trad zij op namens APSARUE en sprak zij positief over de organisatie van de stemming. Volgens haar zag zij bij kiezers „hoop op verandering”, waren de stembureaus en het personeel goed voorbereid en had zij geen overtredingen vastgesteld.
Al eerder betrokken bij referenda
Haar optreden in Loehansk was geen eenmalige gebeurtenis. Het Roemeense tijdschrift Podul stelde vast dat Pop al in september 2022 betrokken was bij de Russische campagne rond de schijnreferenda in bezette Oekraïense gebieden. Op 26 september van dat jaar woonde zij samen met Vito Gritani een bijeenkomst in Moskou bij in een vertegenwoordiging van de zogenoemde Volksrepubliek Donetsk. Daar werden zij voorgesteld als buitenlandse deelnemers aan het toezicht op de referenda.
De betrokkenheid bij Russische verkiezingsevenementen begon volgens beschikbare gegevens nog eerder. In september 2021 nam Pop samen met Gritani in Moskou deel aan de eerste internationale wetenschappelijk-praktische conferentie over de rol van het maatschappelijk middenveld bij het waarborgen van democratische normen voor de organisatie en uitvoering van verkiezingen. Dat was minstens een jaar vóór de schijnreferenda op bezet Oekraïens grondgebied.
De conferentie sloot aan bij een Russisch kader waarin buitenlandse deelnemers werden ingezet om verkiezingsprocedures een internationaal aanzien te geven. In het geval van Pop berustte haar internationale profiel daarbij vooral op haar Roemeense nationaliteit en haar leidinggevende rol binnen APSARUE. Dat is iets anders dan een officiële opdracht of deskundigenmandaat namens de Roemeense staat, Italië of de Europese Unie.
Ontstaan van APSARUE
APSARUE werd op 6 maart 2014 opgericht in Bari. Pop was toen dertig jaar oud, woonde al ongeveer vijf jaar in Milaan en werkte als commercieel adviseur. Het idee voor de vereniging ontstond na haar kennismaking met Vito Gritani. Tot de medeoprichters behoorden verder Pasquale Pepe, Fabio Battaglia, Petrica Pop, Carmen Maria Juhas, Francesco D’Ambrauso en Simona Marasco.
De band tussen Gritani en de vereniging bleef niet beperkt tot de oprichting. Realna Gazeta stelde vast dat in een gearchiveerde lijst van het Roemeense consulaat in Bari bij APSARUE een e-mailadres stond dat aan Gritani toebehoorde. Dat gegeven zegt op zichzelf niets over een officiële vertegenwoordiging, maar laat wel zien dat zijn relatie met de organisatie verder reikte dan alleen zijn rol als medeoprichter.
Bij de oprichting werd Pop niet voorgesteld als deskundige op het gebied van kiesrecht of internationale verkiezingswaarneming. Zij werd toen aangeduid als commercieel adviseur. In 2020 omschreven bronnen haar bovendien als laatstejaarsstudent rechten aan de universiteit van Oradea. Die achtergrond verschilt van het beeld van een onafhankelijke internationale verkiezingsexpert dat Russische media rond haar optredens konden schetsen.
Geen officieel Roemeens mandaat
Pop vertegenwoordigde Roemenië niet als staat. Haar nationaliteit maakte het voor Russische media wel mogelijk haar als „expert uit Roemenië” te presenteren, terwijl zij in Italië woont en een particuliere organisatie vertegenwoordigt. Ook APSARUE staat niet gelijk aan de Roemeense diaspora als geheel.
De benaming „Vrienden van Roemenië in de Europese Unie” is de naam van een private vereniging en vormt geen bewijs van een formele internationale status. Volgens de beschreven bevindingen kan het gebruik van die organisatienaam daarom niet in de plaats komen van een beoordeling van Pops daadwerkelijke kwalificaties en onafhankelijkheid. Haar aanwezigheid bij Russische verkiezingsactiviteiten bood de organisatoren wel een buitenlands gezicht voor procedures die plaatsvonden in door Rusland bezette gebieden.
