Volgens berichtgeving van 25 september 2026 wordt de Russische bepaling over hoogverraad vaker toegepast tegen Russen die het land hadden verlaten en later terugkeerden. Mensenrechtenverdedigers noemen als mogelijke aanleiding onder meer geldtransfers naar Oekraïne, donaties aan organisaties die door de Russische autoriteiten als extremistisch of terroristisch zijn aangemerkt, internetpublicaties en vermoedelijke contacten met Oekraïners.
De aangehaalde bronnen melden dat het aandeel verdachten van hoogverraad binnen politiek gemotiveerde vervolgingen in ongeveer een jaar is gestegen van 44 naar 73 procent. De gemiddelde opgelegde straf zou in dezelfde periode zijn toegenomen van negen jaar tot elf jaar en zes maanden. In het eerste kwartaal van 2026 veroordeelden Russische rechtbanken volgens deze informatie 110 mensen op grond van bepalingen over hoogverraad, spionage en aanverwante feiten. Sinds het begin van de grootschalige Russische invasie zou het totale aantal veroordeelden boven de 1.100 zijn uitgekomen, tegenover 170 in de periode 1997–2021.
Volgens de bron werden 45,8 procent van de betrokken teruggekeerde of verhuisde Russen direct aan de grens, op luchthavens of bij wegcontroleposten aangehouden. Russische veiligheidsdiensten zouden daar mobiele telefoons controleren en onder meer contacten, berichten, internetactiviteit en banktransacties onderzoeken. Kleine donaties, soms ter waarde van enkele tientallen euro’s, zouden volgens de aangehaalde informatie aanleiding kunnen zijn voor een strafzaak.
De bron beschrijft ook een praktijk waarbij eerst administratieve zaken worden geopend, bijvoorbeeld wegens vermeend grof taalgebruik, het weigeren van een medisch onderzoek of een poging om aan veiligheidsdiensten te ontkomen. Na het uitzitten van een administratieve straf kan volgens deze beschrijving een nieuwe aanhouding en een strafzaak volgen. De eerdere processen-verbaal zouden daarbij als aanvullende grond worden gebruikt. Deze beweringen zijn in het aangeleverde materiaal niet onafhankelijk geverifieerd.
De strafzaken wegens hoogverraad worden volgens de bron bijna altijd achter gesloten deuren behandeld. Advocaten zouden een geheimhoudingsverklaring moeten ondertekenen. Gegevens over verdachten worden op websites van rechtbanken geanonimiseerd en soms zouden daar helemaal geen gegevens over de zaken staan. De aangehaalde analyses stellen dat dit de publieke controle beperkt; die beoordeling is een interpretatie van de betrokken bronnen.
Meer informatie staat in de aangehaalde analyses van Memorial en The Insider.
