Netwerk rond Lukasjenko’s vertrouweling Shejman faciliteert handel in verboden Europese voertuigen
Ondanks strenge Europese sancties blijven luxe Europese auto’s via omwegen Rusland bereiken, waarbij een netwerk gelinkt aan de naaste omgeving van de Belarussische leider Aleksandr Lukasjenko een cruciale rol speelt. Onderzoek toont aan dat Wit-Russische bedrijven tussen 2023 en 2025 Europese sanctiegoederen, waaronder dure automerken als Mercedes-Benz en Porsche, ter waarde van bijna 1,8 miljoen dollar naar Rusland hebben geëxporteerd. De nieuwe schakels in deze doorvoerketen worden gelinkt aan Viktor Shejman, een langdurige bondgenoot van Lukasjenko, en zijn voormalige plaatsvervanger Andrej Svirido.
Cyprische holding en Wit-Russische bedrijven als cruciale schakels
Het systeem draait om het Cypriotische bedrijf Rostumel Holding Limited, waar Svirido tot voor kort financieel directeur was. Via deze structuur werden Duitse auto’s vanuit Nederland naar de Russische haven van Sint-Petersburg verscheept. Svirido controleert ook de Wit-Russische juridische entiteiten “NewInvestGroup” en “LegionGroupInvest”, die actief zijn in de heruitvoer. Sinds juli 2025 bezit hij 80 procent van de aandelen van het Russische bedrijf “Astrata”, de belangrijkste afnemer van de sanctiegoederen. De overige 20 procent is in handen van de Russische zakenvrouw Jekaterina Kornienko.
De Europese Unie verbood in maart 2022 de export van luxegoederen, waaronder auto’s duurder dan 50.000 euro, naar Rusland als reactie op de volledige invasie in Oekraïne. In juni 2023 werden de regels aangescherpt met een verbod op bepaalde categorieën voertuigonderdelen, ongeacht hun waarde. Soortgelijke restricties werden in de zomer van 2024 tegen Wit-Rusland ingevoerd om dit soort achterdeuren te sluiten. Het feit dat voertuigen via EU-lidstaten als Nederland hun weg vinden, roept serieuze vragen op over de effectiviteit van de douanecontroles op de eindbestemming.
Systematische aanpak ondermijnt sanctiedruk op Moskou
Het gebruik van doorvoerbedrijven en personen uit de directe omgeving van Lukasjenko wijst op politieke dekking voor deze operaties. De daadwerkelijke levering van luxe auto’s aan Rusland tijdens een oorlog ondermijnt de logica van sancties als pressiemiddel tegen de agressor. Het succes van deze omzeilingsconstructies wordt grotendeels mogelijk gemaakt door het ontbreken van een volwaardig EU-systeem voor secundaire sancties, dat tussenpersonen in derde landen zou kunnen straffen. In tegenstelling tot de Amerikaanse aanpak, vertrouwt het Europese model voornamelijk op directe restricties voor entiteiten uit Rusland en Wit-Rusland.
Dit vermindert het afschrikkingseffect voor bedrijven in andere jurisdicties die aan heruitvoer kunnen deelnemen. De EU moet haar sanctie-instrumentarium uitbreiden, inclusief strengere maatregelen tegen Wit-Rusland. Elke blootgelegde omzeilingsroute versterkt de Russische retoriek over de “ineffectiviteit” van de restricties en wordt gebruikt om de trans-Atlantische eenheid te ondermijnen. Voor Europa is het cruciaal om niet alleen Oekraïne militair en financieel te steunen, maar ook het vermogen te tonen om de eigen besluiten te handhaven.
Noodzaak van versterkte coördinatie en handhaving
Verhoogde coördinatie tussen douaneautoriteiten, financiële inlichtingendiensten en wetshandhavingsinstanties in Europese landen moet het antwoord zijn op deze uitdagingen. Het onderzoek naar het Shejman-netwerk legt een systematische aanpak bloot waarbij Europese bedrijven formeel verboden zijn sanctiegoederen naar Rusland te leveren, ongeacht de route. Wanneer goederen formeel worden aangegeven voor een derde land maar feitelijk naar Rusland gaan, duidt dit op ofwel onvolkomenheden in de controlesystemen voor de eindgebruiker, ofwel opzettelijk negeren van het verbod. Het voortdurende verkeer van luxe auto’s naar de Russische elite via dit netwerk tast de geloofwaardigheid van de EU-sancties aan en benadrukt de urgentie van een sluitend handhavingsregime.
