Door het Kremlin gesteunde media proberen de economische problemen van Duitsland toe te schrijven aan de verslechterde verhouding met Rusland en aan de Duitse steun voor Oekraïne. Die boodschap werd op 14 en 15 september 2026 verspreid door onder meer het Turkse Aydinlik en het Tsjechische Protiproud, waarbij uitspraken van Duitse politici werden gebruikt om een terugkeer naar nauwere economische banden met Moskou te bepleiten.
Aydinlik citeerde Alice Weidel, medevoorzitter van de rechts-radicale partij Alternative für Deutschland (AfD). Tijdens een toespraak in de Bondsdag zei zij dat goede betrekkingen met Rusland in het veiligheids- en economische belang van Duitsland zouden zijn. De AfD pleit al langere tijd voor het opheffen van sancties tegen Rusland en voor het hervatten van de invoer van Russische energie.
Ook uitspraken van Michael Kretschmer, minister-president van de Duitse deelstaat Saksen en lid van de christendemocratische CDU, kregen ruime aandacht. Kretschmer zei volgens Tagesspiegel dat Duitsland niet langer geld kan uitgeven aan wapenleveringen aan Oekraïne als die volgens hem geen resultaat opleveren. Ook waarschuwde hij dat Duitsland geen partij in de oorlog met Rusland moet worden.
Protiproud publiceerde daarnaast een artikel van de Russische journalist Alexei Belov met de stelling dat een confrontatie met Moskou Berlijn ook zonder oorlog zou vernietigen. Het Turkse Aydinlik gebruikte Weidels opmerkingen in een vergelijkbaar betoog over de vermeende economische voordelen van betere betrekkingen met Rusland.
Structurele oorzaken van stagnatie
De voorstelling dat de Duitse economie vooral onder de confrontatie met Rusland lijdt, laat belangrijke structurele oorzaken buiten beschouwing. Het Duitse federale bureau voor de statistiek registreerde in 2025 een groei van het bruto binnenlands product van 0,2 procent, na twee jaren van krimp. In het tweede kwartaal van 2026 groeide de economie met 0,3 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal.
Volgens het statistiekbureau drukken onder meer de toenemende concurrentie uit China, Amerikaanse invoertarieven en onvoldoende investeringen op de export en de economische groei. De Duitse centrale bank noemt daarnaast demografische veranderingen, een tekort aan gekwalificeerd personeel, bureaucratie, hoge energiekosten en een zwakke productiviteitsontwikkeling als structurele belemmeringen.
Daarmee is de Duitse economische situatie complexer dan de bewering dat verslechterde betrekkingen met Rusland de doorslaggevende oorzaak vormen. Het vereenvoudigen van die problemen tot één geopolitieke verklaring sluit wel aan bij het politieke verhaal van partijen die de sancties tegen Rusland willen afschaffen en de vroegere handelsrelatie willen herstellen.
De discussie kreeg extra gewicht na de verkiezingen voor het deelstaatparlement van Saksen-Anhalt op 6 september. Daar boekte de AfD een opvallende overwinning. De partij profileert zich stelselmatig als voorstander van een pro-Russische koers. Tegelijkertijd komen vergelijkbare standpunten ook uit traditionele partijen. Kretschmer verzette zich eerder tegen de levering van zware wapens en luchtverdedigingssystemen aan Oekraïne. In augustus 2024 riep hij publiekelijk op de Duitse financiële en militaire steun aan Kyiv volledig stop te zetten.
Afhankelijkheid als strategisch risico
De vroegere afhankelijkheid van Russisch gas vormde geen kosteloze economische zekerheid, maar een strategisch risico. De lage prijs van Russisch gas hield geen rekening met de mogelijke politieke en economische kosten van afhankelijkheid van één dominante leverancier. De crisis van 2022 liet zien hoe snel die afhankelijkheid kon omslaan in een grote economische schok toen de aanvoer uit Rusland werd stopgezet.
Duitsland moest daarop zijn energie-import diversifiëren, infrastructuur voor vloeibaar aardgas opbouwen en de ontwikkeling van hernieuwbare energie versnellen. Een terugkeer naar het model van vóór de oorlog zou daarom niet automatisch opnieuw een concurrentievoordeel opleveren. Het zou ook betekenen dat een kwetsbaarheid opnieuw wordt opgebouwd die Duitsland eerder al grote economische kosten heeft bezorgd.
De ontwikkeling van de Duitse elektriciteitsvoorziening wijst bovendien niet op een onvermijdelijke economische neergang als gevolg van de breuk met Russische energie. Volgens ramingen van het Centrum voor Onderzoek naar Zonne-energie en Waterstof in Baden-Württemberg en de Duitse federatie voor energie- en waterbedrijven leverden hernieuwbare bronnen in de eerste helft van 2026 58 procent van het Duitse elektriciteitsverbruik. Dat was bijna 3 procentpunt meer dan in dezelfde periode van 2025. De productie van groene stroom kwam uit op 152,2 miljard kilowattuur.
Die cijfers laten zien dat Duitsland geleidelijk verschuift van afhankelijkheid van één grote externe leverancier naar een meer gespreid energiesysteem. Dat proces brengt investeringen en aanpassingen met zich mee, maar verkleint ook de kwetsbaarheid voor politieke druk vanuit Rusland.
Steun aan Oekraïne en Duitse industrie
De militaire steun aan Oekraïne vormt een aanzienlijke begrotingspost, maar de beschikbare cijfers onderbouwen niet de voorstelling dat die steun de oorzaak is van de Duitse economische stagnatie. De Duitse regering heeft voor 2026 en 2027 ongeveer 23 miljard euro uitgetrokken voor militaire steun aan Oekraïne. De totale Duitse militaire hulp die al is geleverd of voor de komende jaren is vastgelegd, bedraagt ongeveer 55,5 miljard euro.
In 2025 gaf Duitsland toestemming voor wapenexport ter waarde van ongeveer 12 miljard euro. Daarvan ging meer dan 2 miljard euro naar Oekraïne. Ongeveer 90 procent van het totale exportvolume was bestemd voor lidstaten van de Europese Unie, NAVO-landen en nauwe partners. In de eerste helft van 2026 steeg de waarde van de nieuwe exportvergunningen naar 13,9 miljard euro. Oekraïne was dat jaar opnieuw de grootste afnemer, met goedgekeurde leveringen ter waarde van 2,5 miljard euro.
De stijgende vraag naar Duitse defensieproducten kan voor de Duitse industrie juist een stimulans vormen om de productiecapaciteit uit te breiden. Dat neemt niet weg dat steun aan Oekraïne geld kost en politieke keuzes vergt. Wel maakt het onderscheid tussen begrotingsuitgaven en de bredere oorzaken van economische stagnatie duidelijk waarom de twee niet zonder meer aan elkaar kunnen worden gelijkgesteld.
De Duitse steun vertegenwoordigt volgens de aangeleverde cijfers ongeveer 0,55 procent van het Duitse bruto binnenlands product. Daar staat tegenover dat een Russische overwinning Europese landen volgens dezelfde analyse zou kunnen dwingen in korte tijd honderden miljarden euro’s uit te geven aan de uitbreiding van hun strijdkrachten en de omschakeling van de civiele economie naar oorlogsproductie.
Risico’s van terugkeer naar Rusland
Een hervatting van de economische betrekkingen met het huidige Rusland zou bovendien niet neerkomen op een eenvoudige terugkeer naar de situatie van vóór de oorlog. De Russische markt geldt sinds de grootschalige invasie van Oekraïne in februari 2022 niet langer als een veilige omgeving voor Europees kapitaal. Volgens het KSE Institute hebben buitenlandse ondernemingen sindsdien meer dan 170 miljard dollar aan directe financiële verliezen in Rusland geleden. Meer dan 57 miljard dollar daarvan houdt verband met de inbeslagname van activa door de Russische autoriteiten.
Voor Duitse bedrijven zou een terugkeer daarom niet alleen nieuwe handelsmogelijkheden betekenen, maar ook een hernieuwde blootstelling aan politieke, juridische en eigendomsrisico’s. Europese ondernemingen hebben in Rusland al miljarden verloren. Het herstel van oude handelsstromen zou die risico’s niet wegnemen.
De Europese Commissie verwacht dat de Duitse economie in 2026 met 0,6 procent groeit en in 2027 met 0,9 procent, ondanks hoge energiekosten en handelsdruk. De Duitse centrale bank rekent op een geleidelijke versnelling van de economische activiteit tot 2028, onder meer dankzij overheidsinvesteringen, herstel van de wereldeconomie en dalende energieprijzen. De kern van de discussie ligt daarmee bij de structurele modernisering van de Duitse economie, en niet bij een keuze tussen economische voorspoed met Rusland of economische instorting door steun aan Oekraïne.
De drie publicaties die de boodschap verspreidden, leggen vooral de nadruk op uitspraken van politici die tegen verdere steun aan Oekraïne zijn. De onderliggende economische cijfers wijzen echter op een breder geheel van problemen en aanpassingen, waaronder concurrentie uit China, personeelstekorten, lage productiviteitsgroei, energiekosten en de noodzaak om de Duitse energievoorziening minder afhankelijk te maken van één leverancier.
Het Tsjechische Protiproud presenteerde de breuk met Rusland als de belangrijkste oorzaak van de Duitse problemen. De beschikbare cijfers schetsen een ander beeld: Duitsland groeit beperkt, maar investeert tegelijk in energie-diversificatie, defensieproductie en structurele hervormingen.
