De Belarussische president Aleksandr Loekasjenko heeft de KGB en de politie opdracht gegeven de controles op burgers die uit de Europese Unie terugkeren uit te breiden. Volgens berichtgeving gaat het om extra smartphonecontroles, huiszoekingen en verhoren over mogelijke contacten met vertegenwoordigers van de democratische oppositie.
De nieuwe gevallen werden gemeld in Mogiljov. Medewerkers van de Belarussische KGB doorzochten daar woningen van mensen die kort daarvoor in EU-landen waren geweest. Tijdens de controles bekeken zij de smartphones van de betrokkenen op contacten met vertegenwoordigers van de democratische beweging. De website UDF.name berichtte daar op 4 september 2026 over.
Mensenrechtenorganisatie Vjasna heeft volgens het bericht in de laatste twee weken van augustus meerdere vergelijkbare gevallen geregistreerd. Het gaat om inwoners die na een verblijf in een EU-land door veiligheidseenheden werden gecontroleerd of ondervraagd. De controles waren volgens de beschikbare informatie onder meer gericht op de vraag of zij tijdens hun reis contact hadden gehad met Belarussische oppositieleden of andere vertegenwoordigers van de democratische beweging.
Telefoons en contacten
Bij de huiszoekingen werden smartphones onderzocht. Daarmee probeerden de medewerkers volgens de berichtgeving vast te stellen of de betrokken inwoners contacten onderhielden met mensen die vanuit het buitenland kritiek leveren op de regering in Minsk. De meldingen hebben betrekking op gewone burgers die kort daarvoor in landen van de Europese Unie waren geweest.
De beschreven controles koppelen het reizen naar de EU aan onderzoek naar politieke contacten. In de gemelde gevallen vormde niet alleen het bezit van bepaalde informatie of deelname aan een politieke activiteit aanleiding voor onderzoek. Ook de terugkeer uit Europa en de inhoud van persoonlijke telefoons werden onderdeel van de controles, aldus de berichtgeving.
Volgens de aangeleverde informatie zien de Belarussische autoriteiten verblijf in Europa als een mogelijke gelegenheid om contacten met critici van het regime in ballingschap aan te knopen. Ook vrezen zij dat teruggekeerde burgers informatie hebben gekregen die afwijkt van de officiële berichtgeving in Belarus. De controles zijn volgens de bron daarom niet beperkt tot de opsporing van concrete oppositieactiviteiten, maar raken ook aan de informatie en contacten die burgers tijdens hun verblijf in de EU kunnen hebben gehad.
Minstens veertig huiszoekingen
De meldingen uit Mogiljov volgen op eerdere berichten over minstens veertig huiszoekingen bij Belarussen die een band hadden met de European Humanities University. In de aangeleverde informatie wordt deze universiteit in verband gebracht met de stad Tallinn. De huiszoekingen troffen mensen die als docent, afgestudeerde of student bij de instelling betrokken waren.
Na die acties adviseerden mensenrechtenverdedigers docenten, afgestudeerden en studenten om niet naar Belarus terug te keren. Zij wezen daarbij op het risico van vervolging door de autoriteiten. De eerdere huiszoekingen en de recente controles na EU-reizen worden in de berichtgeving afzonderlijk beschreven.
De aangekondigde uitbreiding van de controles geeft de KGB en de politie een bredere rol bij het onderzoeken van mogelijke contacten tussen inwoners van Belarus en de oppositie in het buitenland. De gemelde maatregelen omvatten huiszoekingen, het controleren of in beslag nemen van telefoons en verhoren over contacten en reizen.
Voor de betrokken burgers betekent een terugkeer uit de Europese Unie volgens de meldingen dat zij rekening kunnen houden met ondervragingen en onderzoek naar hun persoonlijke communicatie. Vjasna blijft gevallen van dergelijke controles registreren. Nieuwe details over de omvang van de maatregel zijn in de aangeleverde informatie niet vermeld.
