Oekraïners die door de Russische invasie schade leden, proberen via Nederlandse rechtbanken compensatie van Rusland te krijgen. Zij doen dat omdat uitspraken in Oekraïne in Rusland worden genegeerd en omdat er in Nederland mogelijk verhaal is op Russisch vermogen.
Een van hen is Oleksandr Tereshchenko. Hij zegt dat zijn huis in Horenka, ten noorden van Kyiv, tijdens de Russische inval is verwoest en dat hij Rusland daarvoor aansprakelijk wil stellen.
“Ik wil helemaal niets van Rusland, maar zij hebben mijn huis verwoest. En daar moeten ze voor betalen”, zegt Tereshchenko. Hij benadrukt dat hij geen militair is: “Ik ben geen militair, geen soldaat. Mijn huis was geen legerbasis.”
Tereshchenko en zijn gezin woonden in Horenka, waar in februari 2022 Russische troepen het nabijgelegen vliegveld probeerden in te nemen voor de aanval op Kyiv. Hij zegt dat hun appartement vervolgens werd bestookt met tanks, raketten en ander geweld. “We moesten naar de kelder vluchten. Toen het even rustig werd, slopen we naar buiten. Van ons appartement was niets meer over.”
De keuze voor Nederland is volgens de betrokkenen niet toevallig. Zij verwijzen onder meer naar de MH17-zaak en naar de aanwezigheid van Russisch geld in Nederland, waaronder middelen van hier gevestigde dochterbedrijven van Gazprom. Tereshchenko noemt Nederland “de hoofdstad van mondiale rechtvaardigheid” en verwijst naar het International Strafhof in Den Haag.
Volgens het artikel lopen er meerdere zaken van Oekraïense burgers en bedrijven die via een Nederlandse rechtbank schadevergoeding van Rusland proberen te krijgen. Juridisch is dat geen eenvoudige route. Hoogleraar internationaal privaatrecht Mathijs ten Wolde zegt dat buitenlandse vonnissen in Nederland niet zonder meer uitvoerbaar zijn, “zeker in een ander land.”
Daarbij gaat het ook om de vraag hoe Nederlandse rechters Russische staatsgerelateerde belangen moeten beoordelen. De Hoge Raad oordeelde dit jaar dat Gazprom als alter ego van de Russische staat mag worden gezien. Daardoor kan een claim tegen Rusland via Gazprom volgens het artikel door een Nederlandse rechtbank worden behandeld.
Een concreet voorbeeld is landbouwbedrijf Farm Syu Zhnyva. Het bedrijf had graansilo’s in de inmiddels bezette steden Zaporizja en Cherson. Volgens een tussenuitspraak van het Haagse gerechtshof uit juni werden die silo’s deels leeggeroofd door “Russischsprekende personen met Russische militaire uniformen”. De rest van het graan raakte bedorven en het bedrijf ging failliet.
Een rechtbank in Oekraïne kende Farm Syu Zhnyva 75 miljoen euro schadevergoeding toe. Omdat Gazprom niet betaalde, werd in 2024 beslag gelegd op vermogen van Gazprom in Nederland.
Tereshchenko zelf zegt weinig vertrouwen te hebben in zijn eigen zaak. “Ik geef mij 0,1 procent kans, maar ik probeer het toch. Als het lukt, dan kunnen meer mensen die hun huis hebben verloren door het Russische geweld iets terugkrijgen.”
De Nederlandse overheid wil intussen gastland worden voor een speciale commissie waar Oekraïners oorlogsschade kunnen claimen. Toen Nederland dat eind vorig jaar aankondigde, waren al meer dan 80.000 schadeclaims geregistreerd.
Die commissie is volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken nog niet operationeel. Zij kan pas beginnen als minstens 25 staten die het oprichtingsverdrag hebben ondertekend het ook ratificeren en samen garant staan voor minstens de helft van het benodigde budget van 7,4 miljoen euro. Tot dusver hebben tien landen, waaronder Nederland, en de Europese Unie het verdrag geratificeerd. Buitenlandse Zaken verwacht dat halverwege 2027 de overige zestien landen hun handtekening hebben gezet.
