OpenAI heeft een Russisch netwerk blootgelegd dat ChatGPT gebruikte om meertalige propagandaberichten en promotiemateriaal te maken voor een fictieve denktank. De berichten verschenen later in Telegram-kanalen in het Engels, Duits en Frans en waren gericht op het verspreiden van pro-Russische narratieven in Europa.
Volgens Le Monde maakten enkele operators in Rusland via VPN gebruik van ChatGPT-accounts. Zij produceerden teksten en visuele materialen voor verschillende onlineplatforms, waaronder Telegram, X, Facebook, LinkedIn en Substack. De inhoud werd vervolgens verspreid via meerdere kanalen.
Fictieve denktank
Een belangrijk onderdeel van de operatie was de International Burke Institute, kortweg IBI. De organisatie presenteert zich als een Israëlische denktank. Op de website staat een lijst met partners en deskundigen waarin onder meer de Verenigde Naties, UNICEF, de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en politicoloog Francis Fukuyama worden genoemd.
Die verwijzingen blijken volgens de berichtgeving misleidend. Het materiaal op de website is overgenomen uit andere bronnen en de genoemde partners en deskundigen hebben geen relatie met het instituut. UNICEF heeft bevestigd niet met IBI samen te werken. Enkele personen die aan de organisatie zijn verbonden wonen in Israël, maar hebben een Russische achtergrond. Zij waren eerder betrokken bij de vereniging Dor Moria, die Russischtalige Israëliërs ondersteunt.
De accounts die OpenAI onderzocht, werden niet alleen gebruikt voor het verspreiden van berichten. Ze dienden ook om teksten en afbeeldingen te maken die de zichtbaarheid en geloofwaardigheid van IBI moesten vergroten. In de publicaties werd het Westen beschreven als decadent en Rusland als een groot alternatief.
Meertalige verspreiding
De inzet van ChatGPT maakte het mogelijk om snel materiaal in verschillende talen te produceren. De operators probeerden daarbij volgens de beschikbare informatie hun Russische herkomst te verhullen. De combinatie van VPN’s, meertalige teksten en verspreiding via verschillende sociale netwerken moest de inhoud geschikt maken voor uiteenlopende Europese doelgroepen.
De directe verspreiding van de operatie was volgens OpenAI relatief beperkt. De organisatie stelde tegelijk vast dat de gebruikte werkwijze een herhaalbaar model vormt: een fictieve instelling, een netwerk van sociale media, meertalige inhoud en generatieve kunstmatige intelligentie worden in één campagne samengebracht. Daarmee kan materiaal volgens de aangeleverde analyse snel worden aangepast aan nationale publieken.
De zaak past in een bredere verschuiving van directe propaganda naar het creëren van bronnen die onafhankelijk lijken. Fictieve onderzoeksinstellingen, verzonnen deskundigen en gefabriceerde onderzoeken of ranglijsten kunnen Russische narratieven presenteren als westerse analyse. Dat maakt de herkomst van de boodschap minder zichtbaar voor media, onderzoekers en politici.
Plan voor een instituut in Israël
Het idee om een fictieve organisatie in Israël op te richten is niet nieuw. In documenten van het Russische Agency for Social Design die in 2025 werden gestolen en online gepubliceerd, stond een plan voor de oprichting van een ngo, instituut of denktank in Israël. Het agentschap geldt als een van de belangrijkste particuliere uitvoerders van Russische desinformatieoperaties.
De documenten beschreven een structuur die propaganda onder een buitenlandse vlag moest presenteren. Een organisatie die zich voordoet als Israëlisch kan volgens de aangeleverde context de indruk wekken dat de verspreide analyses afkomstig zijn van een onafhankelijke internationale instelling.
De onthulling van IBI betekent niet dat de onderliggende infrastructuur verdwenen is. De accounts, distributiekanalen en methoden kunnen opnieuw worden gebruikt of voor andere campagnes worden aangepast. OpenAI omschrijft het directe bereik van de onderzochte operatie als beperkt, maar de combinatie van technieken maakt vergelijkbare acties in meerdere Europese landen mogelijk.
Voor de opsporing van zulke campagnes zijn daarom niet alleen herkenbare propagandaberichten relevant. Ook fictieve denktanks, netwerken van pseudo-experts, onjuiste toeschrijvingen van onderzoek en gecoördineerd gebruik van generatieve AI moeten worden onderzocht. De aanpak vraagt volgens de aangeleverde analyse om samenwerking tussen overheden, technologiebedrijven, onderzoeksinstellingen en media.
De berichtgeving over IBI laat zien hoe een campagne verschillende digitale kanalen en vormen van bronvermelding combineerde. De verdere verspreiding en het eventuele hergebruik van die infrastructuur worden nu gevolgd.
