Het aantal anti-Oekraïense berichten in de Poolse online-informatieruimte is tussen mei en juli met 345 procent toegenomen. Dat melden Poolse media op basis van een analyse van het Poolse Instituut voor Internationale Zaken (PISM). Volgens het instituut werden in die periode bijna 500.000 berichten en vermeldingen geteld. Een deel van de meest radicale boodschappen zou zijn verspreid door aan Rusland gelieerde botnetwerken, trollenaccounts en pro-Russische politieke milieus.
De toename volgde op het besluit van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky van 26 mei om een Oekraïense militaire eenheid de naam ‘Helden van de UPA’ te geven. In de onderzochte Poolstalige informatiesfeer steeg het dagelijkse aantal anti-Oekraïense vermeldingen volgens PISM van minder dan duizend naar ongeveer tienduizend.
Analyse van sociale media
De analyse richtte zich vooral op X, het voormalige Twitter, en daarnaast op Facebook en TikTok. PISM schrijft dat botnetwerken, trollenaccounts die aan Rusland worden gelinkt en pro-Russische politieke kringen een deel van de meest radicale narratieven verspreidden. De meeste reacties op die berichten waren volgens het instituut echter afkomstig van gewone gebruikers.
De naamgeving van de eenheid verwijst naar de Oekraïense Opstandelingenorganisatie (UPA), een onderwerp dat in de historische verhouding tussen Polen en Oekraïne gevoelig ligt. PISM stelt dat Rusland dergelijke historische tegenstellingen gebruikt om de tegenstellingen in de Poolse samenleving te versterken. Volgens het instituut probeert Moskou de online vijandigheid ook naar de fysieke openbare ruimte te verplaatsen, onder meer via protesten en andere vormen van maatschappelijke spanning.
De cijfers en de bevindingen van PISM zijn beschreven in een bericht van Bankier.pl. Uit de beschikbare informatie blijkt niet hoeveel van de bijna 500.000 vermeldingen rechtstreeks door geautomatiseerde of aan Rusland gelieerde accounts zijn geplaatst. Wel maakt PISM onderscheid tussen de verspreiders van de meest radicale boodschappen en de gebruikers die daarop reageerden.
Mogelijke inzet rond verkiezingen
PISM verwacht dat anti-Oekraïense narratieven in de aanloop naar en tijdens de Poolse parlementsverkiezingen van 2027 actief kunnen worden gebruikt om invloed uit te oefenen op de binnenlandse politieke situatie. Het instituut koppelt de campagne aan pogingen van Rusland om historische en politieke geschilpunten tussen Polen en Oekraïne in te zetten voor verdere polarisatie.
Volgens de beoordeling van PISM kan een dergelijke campagne de positie van politieke krachten die Oekraïne steunen en een Europese koers voor Polen verdedigen, verzwakken. Ook kan zij de ruimte vergroten voor radicale en rechts-populistische bewegingen. PISM beschrijft daarmee een mogelijke politieke toepassing van de boodschappen; de analyse stelt niet dat iedere anti-Oekraïense publicatie door Rusland is aangestuurd.
Het instituut plaatst de Poolse ontwikkeling in een bredere Europese context. Volgens PISM zijn ook in andere EU-landen, waaronder Frankrijk en Duitsland, een verdere radicalisering van het maatschappelijk debat en een groeiende steun voor rechts-populistische partijen zichtbaar in de aanloop naar verkiezingen. De mate waarin deze ontwikkelingen rechtstreeks met Russische informatieoperaties samenhangen, wordt in de aangeleverde analyse niet afzonderlijk vastgesteld.
PISM stelt wel dat een scherpere tegenstelling over steun aan Oekraïne gevolgen kan hebben voor de Europese politieke samenwerking. Als nationale conflicten over Oekraïne en Rusland sterker worden, kunnen zij volgens het instituut worden gebruikt om politieke processen in afzonderlijke EU-landen te beïnvloeden. De analyse noemt daarbij ook de gezamenlijke Europese beleidsvorming over Rusland en Oekraïne.
De Poolse informatiecampagne wordt door PISM daarmee niet alleen als een bilaterale kwestie tussen Polen en Oekraïne beschreven. Het instituut onderzoekt vooral de verspreiding van de berichten, de betrokken online netwerken en de mogelijke inzet ervan in de Poolse verkiezingsperiode van 2027.
