De Russische Staatsdoema behandelt in oktober 2026 in eerste lezing een wetsvoorstel dat grote waterbedrijven moet vrijstellen van het betalen van vergoedingen voor milieuschade door lozingen van afvalwater. Het voorstel is op 1 juni ingediend door afgevaardigden van de regeringspartij Verenigd Rusland en geldt voor nutsbedrijven met een lozingsvolume van meer dan 20.000 kubieke meter per dag.
Volgens het voorstel hoeven deze bedrijven geen boetes meer te betalen wanneer zij de lozingsnormen overschrijden die zijn vastgelegd in hun milieuprogramma’s. De maatregel betreft wijzigingen in artikel 78.1 van de federale wet op de bescherming van het milieu. Russische media meldden op 10 augustus over de geplande behandeling in de Doema. Het voorstel is onder meer beschreven door Business Online.
Gebrek aan middelen voor modernisering
De indieners zeggen dat waterbedrijven onvoldoende financiële ruimte hebben om verouderde riolerings- en zuiveringsnetwerken te vernieuwen. Veel installaties zijn gebouwd in de Sovjetperiode. De kosten voor onderhoud en modernisering zijn volgens de toelichting opgelopen, terwijl de eisen voor de zuivering van afvalwater de afgelopen jaren zijn aangescherpt.
Daarbij spelen volgens de toelichting meerdere factoren een rol. De bevolking is gegroeid, apparatuur is versleten en de samenstelling van het afvalwater is veranderd. Onder meer het brede gebruik van huishoudelijke chemicaliën zou de zuivering ingewikkelder maken. Daardoor kunnen veel waterzuiveringsinstallaties niet meer aan de nieuwe normen voldoen.
De initiatiefnemers schrijven dat de maatregel investeerders moet aanmoedigen om geld beschikbaar te stellen voor milieubescherming, verbetering van de waterkwaliteit en de bescherming van Russische waterreserves. In de toelichting wordt gesproken over een overgang naar een model waarin middelen eerder naar herstel en modernisering gaan dan naar het betalen van opgelegde schadevergoedingen.
Milieuschade en rechtszaken
De Russische milieutoezichthouder Rosprirodnadzor controleert regelmatig bestaande rioolwaterzuiveringsinstallaties. Op basis van die controles worden volgens de toelichting schadeclaims van miljoenen roebel ingediend tegen organisaties die verantwoordelijk zijn voor de watervoorziening en afvalwaterverwerking.
De indieners waarschuwen dat zulke claims nutsbedrijven in financiële problemen kunnen brengen. In het uiterste geval zouden organisaties die essentiële publieke diensten leveren failliet kunnen gaan. Ook zouden zij geld moeten besteden aan juridische procedures in plaats van aan maatregelen om de kwaliteit van de afvalwaterzuivering te verbeteren.
De voorgestelde vrijstelling zou gelden voor schade die ontstaat bij het lozen van afvalwater. In het aangeleverde materiaal staat niet dat bedrijven daarmee worden ontslagen van alle milieuregels of van iedere verplichting om hun installaties te verbeteren. Wel verdwijnt voor de betrokken lozingen de verplichting om de vastgestelde milieuschade te vergoeden wanneer de Doema het voorstel aanneemt.
Kritiek op het voorstel
Critici van de maatregel vinden dat de financiële verantwoordelijkheid van vervuilers wordt verminderd zonder dat daar harde voorwaarden tegenover staan voor het terugdringen van lozingen. Zij vrezen dat het schrappen van schadevergoedingen niet automatisch leidt tot investeringen in nieuwe installaties of aantoonbare verbeteringen van de waterkwaliteit.
Ook wordt gewaarschuwd voor gebrekkige controle op de besteding van middelen. Als schade wordt kwijtgescholden zonder transparante verplichtingen, onafhankelijke controle en meetbare doelen, is volgens de critici niet gegarandeerd dat het geld daadwerkelijk naar renovatie van de infrastructuur gaat. De financiële gevolgen van vervuiling zouden dan uiteindelijk bij de overheid en de bevolking kunnen terechtkomen.
De discussie speelt zich af tegen de achtergrond van hoge investeringskosten in de Russische watersector. In het aangeleverde materiaal wordt de renovatie van de afvalwaterzuiveringsinstallaties in Ljoebertsy geraamd op 15,7 miljard roebel. De investeringsagenda van Mosv odokanal voor de periode 2024 tot en met 2028 bedraagt volgens dezelfde informatie ongeveer 92 miljard roebel.
Voorstanders van het wetsvoorstel presenteren de wijziging als een manier om de financiële positie van nutsbedrijven te beschermen en modernisering mogelijk te maken. Tegenstanders zien het juist als een verzwakking van het bestaande instrument om bedrijven aansprakelijk te houden voor schade aan water en bodem. Over de precieze voorwaarden waaronder de vrijstelling zou worden toegepast, moet de parlementaire behandeling meer duidelijkheid geven.
De Staatsdoema zal het wetsvoorstel naar verwachting in oktober 2026 in eerste lezing bespreken. Tot die tijd blijft de huidige regeling voor vergoeding van milieuschade van kracht.
