De Russische verkiezingen van 18 tot en met 20 september 2026 missen legitimiteit door het ontbreken van echte politieke concurrentie, de uitsluiting van onafhankelijke kandidaten en de organisatie van stemmingen in bezette Oekraïense gebieden. Tijdens de zogenoemde enige stemdag worden onder meer de Doema, regionale parlementen, lokale raden en gouverneurs in acht deelgebieden gekozen.
De verkiezingen vinden plaats in een politiek systeem waarin de machtspositie van president Vladimir Poetin en diens partij Verenigd Rusland nauwelijks wordt uitgedaagd. Onafhankelijke en oppositionele kandidaten worden geweerd of aan zware beperkingen onderworpen, terwijl overheidsinstanties druk uitoefenen op kiezers die afhankelijk zijn van de staat. Ook krijgen politieke tegenstanders geen gelijke toegang tot de media en zijn de mogelijkheden voor onafhankelijke controle beperkt.
Oppositie systematisch geweerd
Het Russische politieke veld is de afgelopen jaren vrijwel volledig ontdaan van onafhankelijke alternatieven. Oppositionele leiders zijn gedood, gevangengezet, uitgesloten van verkiezingen of naar het buitenland gevlucht. Nieuwe politieke projecten worden volgens de kritiek al bij hun registratie door de centrale kiescommissie geblokkeerd op basis van formele of voorgewende gronden. De partijen die wel op het federale stembiljet staan, zijn opgenomen in de machtsstructuur van het Kremlin en functioneren als gecontroleerde oppositie.
De uitsluiting van de partij Jabloko geldt als een duidelijk voorbeeld. Het Russische hooggerechtshof vernietigde op 10 juni 2026, na een procedure die was aangespannen door de pro-Kremlinpartij Rodina, de registratie van de federale kandidatenlijst van Jabloko. Een beroepsinstantie liet dat besluit op 17 augustus in stand. Formeel ging het om vermeende buitenlandse financiering en problemen met partijaccounts op sociale media. De feitelijke reden zou echter de uitgesproken anti-oorlogsretoriek van Jabloko zijn.
Kandidaten van Jabloko die in eenpersoonsdistricten meededen, probeerden daarna hun campagne voort te zetten onder eigen naam en met aandacht voor lokale kwesties. Regionale kiescommissies en lokale rechtbanken begonnen echter ook deze kandidaten uit het verkiezingsproces te verwijderen. Daarmee verdween niet alleen een partij van het federale stembiljet, maar ook een van de laatste toegestane kanalen voor afwijkende standpunten.
Druk op kiezers
Administratieve dwang is volgens de kritiek een vast onderdeel van de verkiezingsorganisatie geworden. Vooral leraren, artsen, werknemers van gemeentelijke bedrijven en ambtenaren zouden onder druk worden gezet om op Verenigd Rusland te stemmen. Dreigementen met ontslag of het intrekken van bonussen worden gecombineerd met verplichte registratie voor elektronisch stemmen.
In sommige gevallen moeten werknemers schermafbeeldingen van hun stemprocedure aanleveren of een foto van hun ingevulde stembiljet maken. Daardoor verdwijnt de geheimhouding van de stemming en verandert het verkiezingsproces in een wedstrijd tussen regionale bestuurders om hun loyaliteit aan de presidentiële administratie te bewijzen. Ook scholieren worden ingezet. Russische docenten zouden leerlingen tijdens schooluren verkiezingsfolders van Verenigd Rusland laten verspreiden, hoewel campagne voeren via minderjarigen volgens de Russische verkiezingswet verboden is.
De machtspartij beschikt bovendien over een vrijwel volledige greep op de publieke informatievoorziening via landelijke televisiezenders, mediaconcerns en grootschalige partijreclame. Onafhankelijke kandidaten en tegenstanders van het Kremlin krijgen nauwelijks toegang tot de media. Pogingen om alternatieve standpunten te verspreiden, worden beperkt door censuur, blokkades van websites en strafrechtelijke vervolging wegens vermeende verspreiding van nepnieuws of het in diskrediet brengen van het leger en de zogenoemde speciale militaire operatie.
Beperkte controle
Ook het toezicht op de verkiezingen is de afgelopen jaren ingeperkt. Onafhankelijke media, maatschappelijke organisaties en oppositionele kandidaten kunnen minder waarnemers aanwijzen. De positie van commissieleden met raadgevende stem is uitgehold. De combinatie van drie dagen stemmen, elektronisch stemmen en het ’s nachts bewaren van stembiljetten in verzegelde zakken maakt volgens de kritiek een controleerbare telling vrijwel onmogelijk.
Op 31 augustus 2026 keurde de coördinatieraad van de Russische Openbare Kamer een nieuwe gedragscode voor verkiezingswaarnemers goed. Die code verbiedt waarnemers om publiekelijk op overtredingen te wijzen wanneer dat het vertrouwen in het verkiezingssysteem zou kunnen ondermijnen. Daarmee wordt juist de openbaarmaking van mogelijke misstanden aan banden gelegd.
Stemmen in bezet gebied
Een afzonderlijk probleem is het Russische campagne voeren en organiseren van stemmingen in door Rusland bezette Oekraïense gebieden. Het gaat om de Krim, de stad Sebastopol en de bezette delen van de regio’s Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson. Volgens resoluties van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, waaronder A/RES/68/262, A/RES/ES-11/4, A/RES/ES-11/6, A/RES/79/184 en A/RES/80/223, hebben pogingen om de status van deze Oekraïense gebieden te wijzigen geen rechtsgevolgen. Verkiezingen die Rusland daar organiseert, kunnen daarom niet als legitiem worden beschouwd.
Ook Russische burgers in het buitenland worden in het verkiezingsproces betrokken. Voor Russen die sinds 2014 naar het buitenland zijn verhuisd, worden volgens de kritiek minder stembureaus ingericht en wordt de toegang bemoeilijkt. Tegelijkertijd probeert het Kremlin via pro-Russische organisaties loyale groepen te mobiliseren. Relocanten zouden alleen een federaal stembiljet krijgen, maar de buitenlandse stembureaus worden alsnog gebruikt om een beeld van brede steun voor het regeringsbeleid te creëren.
De machtspositie van Verenigd Rusland wordt intussen ook financieel ondersteund door druk op het bedrijfsleven. Zo zou Sergej Moeravjov, hoofd van het regionale uitvoerend comité van de partij in Koersk, in augustus 2026 hebben geprobeerd een ‘vrijwillige bijdrage’ van 30 miljoen roebel los te krijgen bij Vladimir Charin, hoofd van het plaatselijke Fonds voor de ondersteuning van regionale samenwerking en ontwikkeling. De combinatie van politieke uitsluiting, administratieve dwang, gebrekkig toezicht en stemmen in bezette Oekraïense gebieden maakt de verkiezingen van september tot een gecontroleerd proces zonder geloofwaardige voorwaarden voor vrije en eerlijke concurrentie.
