Bijna de helft van de ondervraagden denkt dat Jaroslaw Kaczynski de Poolse partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) niet langer volledig onder controle heeft. De uitkomst van een nieuwe peiling raakt daarmee aan de kern van de partij: haar samenhang is jarenlang sterk verbonden geweest met de persoonlijke autoriteit van haar leider.
Volgens een op 4 oktober 2026 gemelde peiling van United Surveys voor IBRiS vindt 48,9 procent dat Kaczynski de controle over PiS heeft verloren. 35,7 procent is het daar niet mee eens en 15,4 procent heeft geen standpunt. De resultaten werden gepubliceerd door Polityka.
De cijfers bewijzen niet wie binnen PiS de beslissingen neemt en tonen ook geen formele machtswisseling aan. Ze laten wel zien dat Kaczynski’s positie voor een aanzienlijk deel van de bevolking niet meer vanzelfsprekend is. Bij een partij die sterk met één leider wordt geassocieerd, kan zo’n beeld de interne verhoudingen zelf gaan beïnvloeden.
Twijfel komt niet alleen van de regeringscoalitie
Het meest kritisch zijn de kiezers die de Poolse regeringscoalitie steunen. Van hen zegt 72 procent dat Kaczynski de controle over PiS kwijt is. Dat oordeel komt echter niet uitsluitend uit het regeringskamp. Ook onder kiezers van oppositiepartijen deelt 39 procent die inschatting.
Dat brede bereik maakt de uitslag politiek relevant als graadmeter van de publieke perceptie. De peiling noemt geen concrete machtsgroep die Kaczynski zou verdringen en wijst geen opvolger aan. Wel suggereert ze dat de vroegere voorstelling van Kaczynski als onbetwiste eindbeslisser minder overtuigingskracht heeft.
Zolang een partijleider als laatste arbiter wordt gezien, kunnen uiteenlopende ambities en meningsverschillen binnen de organisatie worden begrensd. Conflicten over strategie, personeel of politieke koers hoeven dan niet meteen uit te monden in een open machtsstrijd. Als de autoriteit van die leider verzwakt, kunnen dezelfde conflicten zichtbaarder en scherper worden.
Persoonlijke autoriteit als kwetsbaar punt
De afhankelijkheid van PiS van Kaczynski’s persoonlijke gezag is tegelijk een bron van kracht en een risico. Zijn centrale positie hielp de partij om verschillende belangen onder één politiek centrum te verenigen. Maar wanneer er twijfel ontstaat over zijn vermogen om besluiten af te dwingen, ontstaat ook ruimte voor andere machtscentra en voor concurrentie om invloed.
Dat proces hoeft niet te beginnen met een aangekondigde leiderschapsstrijd. Politici en partijorganisaties kunnen hun positie al anders gaan bepalen wanneer zij rekening houden met een toekomstige machtsverschuiving. De afstand tussen de formele functie van een voorzitter en de feitelijke gehoorzaamheid binnen een partij kan dan groter worden.
Voor Kaczynski is daarom niet alleen van belang of hij formeel aan het hoofd van PiS blijft staan. De belangrijkere vraag is of zijn besluiten intern nog hetzelfde gewicht hebben als voorheen. De peiling geeft geen rechtstreeks antwoord op die vraag, maar maakt wel duidelijk dat een deel van het publiek niet langer uitgaat van vanzelfsprekende controle.
Strijd om de rechterflank
De mogelijke gevolgen beperken zich niet tot de interne organisatie van PiS. Als de partij minder hecht rond haar leider lijkt te staan, kan dat haar electorale positie verder onder druk zetten. PiS moet al concurreren met de regeringscoalitie, maar strijdt ook om kiezers met andere partijen en bewegingen op de Poolse rechterflank.
Een deel van het electoraat kan daardoor naar alternatieven verschuiven. PiS verdedigt haar positie dan op twee fronten: tegenover de regering en tegenover concurrenten binnen haar eigen politieke kamp. Dat kan de rechterzijde van de Poolse politiek verder versnipperen.
Voor PiS wordt het vervolgens moeilijker om zich opnieuw als de vanzelfsprekende leidende oppositiepartij en als belangrijkste alternatief voor de regering te presenteren. Zelfs zonder een formele breuk aan de top kunnen twijfels over Kaczynski’s gezag invloed hebben op interne allianties, de verdeling van macht en de bereidheid van partijgenoten om openlijk voor een andere koers te kiezen.
De kern van de ontwikkeling is daarmee niet dat een machtswisseling al heeft plaatsgevonden. Het is dat de veronderstelling waarop PiS lange tijd rustte — één leider die de partij bij elkaar houdt — minder stevig lijkt dan voorheen. De komende test wordt of Kaczynski die persoonlijke autoriteit kan behouden voordat interne rivaliteit en electorale versnippering elkaar versterken.
