De AfD-leider Alice Weidel wil de Europese Unie ingrijpend hervormen: minder bevoegdheden voor de Europese Commissie, lagere bijdragen aan de EU-begroting en geen rechtstreekse verkiezingen meer voor het Europees Parlement. Tegelijk wil zij de Duitse steun aan Oekraïne beëindigen en een vredesakkoord nastreven waarin rekening wordt gehouden met de veiligheidsbelangen van Rusland.
De voorstellen, die op 22 oktober 2026 door media werden gemeld, verbinden een institutionele koerswijziging aan een andere buitenlandse politiek. Als ze zouden worden uitgevoerd, zou de besluitvorming sterker naar de nationale regeringen en parlementen verschuiven. Dat kan de gezamenlijke slagkracht van de EU beperken, vooral bij steun aan Oekraïne en het handhaven van sancties tegen Rusland.
Minder macht voor Brussel
Weidels plan beperkt de rol van de Europese Commissie, het orgaan dat Europese wetgeving voorbereidt en het beleid van de Unie uitvoert. Ook wil de AfD de financiële bijdragen van de lidstaten verlagen. Daardoor zouden er minder middelen beschikbaar zijn voor gezamenlijke programma’s en voor beleid dat op Europees niveau wordt uitgevoerd.
De voorgestelde wijziging van het Europees Parlement gaat nog verder. Rechtstreekse verkiezingen zouden verdwijnen. In plaats daarvan zouden nationale parlementen hun vertegenwoordigers naar het Europese parlement sturen. De legitimiteit van die instelling zou dan niet langer rechtstreeks voortkomen uit Europese kiezers, maar uit de politieke meerderheden in de afzonderlijke lidstaten.
Dat zou de machtsverhouding binnen de EU veranderen. Nationale regeringen zouden meer invloed krijgen, terwijl de zelfstandigheid van Europese instellingen afneemt. Besluiten zouden sterker afhangen van de belangen van afzonderlijke hoofdsteden. Het risico is dan niet automatisch dat de EU uiteenvalt, maar wel dat het moeilijker wordt om gezamenlijke standpunten vast te stellen en uit te voeren.
Weidel wil haar plannen realiseren door samen te werken met rechts-radicale partijen in andere Europese landen. De AfD mikt op een rechtse meerderheid in het Europees Parlement. Daarmee is het voorstel niet alleen een Duits debat over de verdeling van bevoegdheden, maar ook een poging om de politieke krachtsverhoudingen in de Europese instellingen te veranderen.
Steun aan Oekraïne als tweede breekpunt
Naast de institutionele hervormingen wil Weidel de Duitse financiële steun aan Oekraïne stopzetten. Zij pleit voor een vredesregeling waarin rekening wordt gehouden met de Russische veiligheidsbelangen. Daarmee kiest de AfD voor een duidelijke breuk met de Duitse steun aan Kyiv en met de Europese inspanningen om Oekraïne politiek en financieel bij te staan.
Een dergelijke koers zou de gezamenlijke Europese positie onder druk zetten. Als Duitsland zijn bijdrage aan Oekraïne beëindigt en tegelijk aandringt op een andere sanctiepolitiek, kunnen de verschillen tussen de lidstaten groter worden. Dat zou niet vanzelf leiden tot een wijziging van het EU-beleid, maar het kan wel nieuwe steunpakketten en sanctiebesluiten moeilijker maken.
De mogelijke uitwerking van Weidels voorstellen valt daarmee samen met belangen die aan het Kremlin worden toegeschreven: minder Europese eensgezindheid, een onzekerdere steun aan Oekraïne en minder druk op Rusland. Die mogelijke overeenkomst in gevolgen bewijst niet dat de AfD door Rusland wordt aangestuurd of gecontroleerd. Het concrete politieke risico zit in de manier waarop de voorstellen de gezamenlijke besluitvorming van de EU kunnen verzwakken.
De plannen van Weidel zouden bovendien gevolgen hebben voor de Europese sancties tegen Rusland. Een Duitse koerswijziging kan het lastiger maken om binnen de Unie overeenstemming te bereiken over nieuwe maatregelen of de verlenging van bestaande sancties. Hoe groot dat effect zou zijn, hangt af van de houding van de andere lidstaten en van de vraag of een nieuwe politieke meerderheid in het Europees Parlement daadwerkelijk ontstaat.
EU-lidmaatschap als drukmiddel
De AfD sluit niet uit dat Duitsland zijn EU-lidmaatschap opnieuw beoordeelt als de hervormingen niet kunnen worden doorgevoerd. Daarmee gaat het voorstel verder dan een discussie over de macht van de Commissie, de omvang van de begroting of de samenstelling van het Europees Parlement. Het lidmaatschap zelf wordt onderdeel van de politieke druk.
Een dergelijke stap zou de discussie veranderen van een hervorming van de Unie in een debat over de plaats van Duitsland binnen de Europese samenwerking. Duitsland is een van de belangrijkste lidstaten. Een mogelijke heroverweging van het lidmaatschap zou daarom niet alleen de Duitse politiek raken, maar ook de stabiliteit van de Europese structuur.
Zoals Euronews op 22 oktober 2026 meldde in een bericht over de plannen van Weidel en Marine Le Pen, bestaat de strategie van de AfD uit drie samenhangende onderdelen: bevoegdheden terugbrengen naar de lidstaten, de Duitse politiek tegenover Oekraïne wijzigen en het EU-lidmaatschap ter discussie stellen als een ingrijpende hervorming uitblijft. De beslissende vraag is of de partij voldoende steun kan opbouwen bij andere Europese rechtse partijen. Zonder zo’n meerderheid blijven de voorstellen vooral een politiek programma; met die steun zouden ze de werking van de EU rechtstreeks kunnen raken.
Lees het Euronews-bericht over de plannen van Weidel en Le Pen.
