Twee nagemaakte Telegram-bots doen zich voor als contactpunt van de Belarussische mensenrechtenorganisatie Homielskaja Viasna. De organisatie waarschuwt dat mensen die juridische of mensenrechtelijke hulp zoeken daardoor mogelijk hun persoonsgegevens delen met onbekende beheerders.
De waarschuwing werd op 25 oktober 2026 bekendgemaakt. De twee bots gebruiken de naam van Homielskaja Viasna en de avatar van het echte Telegram-kanaal. Daardoor kunnen ze voor hulpzoekenden geloofwaardig lijken, juist op het moment dat die mensen informatie over hun situatie, een overheidsoptreden of een lopende zaak willen doorgeven.
Vermoeden van betrokkenheid van veiligheidsdiensten
Homielskaja Viasna vermoedt dat medewerkers van de Belarussische veiligheidsstructuren de valse bots kunnen hebben opgezet. Volgens de organisatie zouden de bots kunnen worden gebruikt om mensen te identificeren die contact opnemen voor hulp en hen daarna te vervolgen. Dat is een inschatting van de organisatie; de beschikbare informatie bevestigt niet wie de bots beheert of of er al gegevens via deze weg zijn verzameld.
Het risico zit in de manier waarop de imitatie werkt. Een gebruiker neemt zelf contact op omdat die een betrouwbaar hulpverleningskanaal denkt te hebben gevonden. In zo’n gesprek kunnen naam, contactgegevens en details over een conflict met de autoriteiten worden gedeeld zonder dat de gebruiker beseft dat het contact niet officieel is.
Homielskaja Viasna zegt slechts twee officiële communicatiekanalen te hebben: de chatbot Homiel_Bot en het Telegram-account van de afdeling Homiel van Viasna. De organisatie waarschuwt daarmee impliciet dat een vergelijkbare naam of dezelfde profielfoto niet volstaat om de echtheid van een contact te controleren.
Contact met hulporganisatie kan zelf risico opleveren
De valse bots krijgen extra betekenis door de juridische en politieke omgeving in Belarus. De autoriteiten hebben onafhankelijke mensenrechtenorganisaties aangemerkt als ‘extremistische formaties’. Volgens Homielskaja Viasna kunnen veiligheidsdiensten contact van burgers met zulke organisaties kwalificeren als ‘medewerking aan extremistische activiteiten’.
Dat maakt de zoektocht naar hulp zelf gevoelig. Iemand hoeft niet publiekelijk te protesteren of als activist bekend te staan om in beeld te komen: ook een persoon die wil weten welke rechten hij heeft of juridische bijstand zoekt, kan een risico lopen wanneer de autoriteiten het contact als verdacht behandelen. De organisatie stelt dat de valse bots kunnen dienen om juist zulke hulpzoekenden vroegtijdig te identificeren.
De mogelijke methode verschuift de controle naar een kanaal dat eruitziet als een vrijwillige hulpvraag. De gebruiker meldt zich uit eigen beweging, maar doet dat op basis van misleidende informatie. Daardoor is een technische kopie van een bekend profiel mogelijk voldoende om gevoelige gegevens te verzamelen.
Omvang van de gevolgen is nog onbekend
Uit de waarschuwing blijkt niet welke informatie de twee bots precies opvragen. Ook is niet bekend of iemand via deze bots al is geïdentificeerd of vervolgd. Wel staat vast dat de nagemaakte accounts de naam en het uiterlijk van een bestaand hulpverleningskanaal gebruiken, waardoor het onderscheid voor gebruikers moeilijker wordt.
De melding is gepubliceerd door . Voor mensen die contact zoeken met Homielskaja Viasna ligt de eerste veiligheidsvraag daardoor niet alleen bij de inhoud van hun verzoek, maar ook bij de identiteit van de ontvanger. Hoeveel mensen de valse bots hebben bereikt en of de autoriteiten de verzamelde gegevens daadwerkelijk gebruiken, blijft vooralsnog onduidelijk.
